ეს იყო ივლისი — ზაფხულის პიკი — და სიცხე თითქოს სქელი, ხელშესახები საფარივით ედო სოფლის გზებს. იშვიათი მანქანების მიერ აწეული მტვერი საათობით არ ჯდებოდა მიწაზე;
ის ჰაერში ოქროსფერ ნისლად ტრიალებდა, უძრაობაში ოდნავ თრთოდა. ძველი „მოსკვიჩის“ ღია ფანჯრებიც კი ვერ შველოდა: შიგნით ცხელმა ქარმა შემოაღწია, გამხმარი აბზინდასა და მზით დამწვარი სამყურას სუნი მოჰქონდა.
დმიტრი რომანოვიჩ ვერესოვი — ძლიერი, ოდნავ მოხრილი კაცი, მზით გათეთრებული თმით — ფრთხილად მართავდა მანქანას დამტვრეულ გზაზე და მუდმივად ერიდებოდა ორმოებს.
დროდადრო გვერდით მჯდომ ცოლს უყურებდა, რომელსაც ხელები მუცელზე ჰქონდა დადებული — უკვე დიდი, დაბლა დაწეული მუცელი, თითქოს ფრთხილად ეჭირა.
— ძალიან ხომ არ გრხევს? — კვლავ ჰკითხა მან და განსაკუთრებით ცუდ მონაკვეთზე სიჩქარე შეამცირა. — ეს გზა ნამდვილი სასჯელია. წლებია გვპირდებიან ზაოზერნოემდე ასფალტს… და არაფერი იცვლება.
ელენა — მშვიდი, ქერა ქალი თბილი ნაცრისფერი თვალებით — დაღლილი, მაგრამ მშვიდი ღიმილით პასუხობდა.
— არა, გავუძლებ. მიჩვეული ვარ, მიტია. რომასთან ბოლოს დღემდე მინდვრებში ვიყავი, კომბაინის უკან დავდიოდი. ახლა მაინც რბილად ვზივარ… თითქმის კომფორტია.
— მაინც… — ჩაილაპარაკა დმიტრიმ და ქუდი უკან გადასწია. — ეს სიცხე მეც მაძლევს სისუსტეს, შენ კი ყველაფერს ატარებ…
ისინი არყის კორომს გასცდნენ და წინ სოფელი სვეტლოე გადაეშალათ — ტბის გასწვრივ გაფანტული სახლები, ვერცხლისფერი წყალი, ბაღების მუქი მწვანე ფერები. ელენამ ამოისუნთქა და მუცელს ხელი გადაუსვა.
— ნუ ნერვიულობ ასე, მიტია. ძველმა ვარვარამ ზალესიედან გუშინ მითხრა: „შენი სახე ყაყაჩოსავით აყვავდა — როცა დედა ლამაზდება, გოგოს ატარებს.“ ფოსტალიონმა რაისამაც იგივე თქვა. მას არასდროს ცდება.
დმიტრიმ ოდნავ მოუმატა სიჩქარეს. უკვე კვირებია ოჯახში მხოლოდ ერთზე ლაპარაკობდნენ — გოგონაზე. ორი ბიჭის შემდეგ ელენა ქალიშვილზე ოცნებობდა და ეს ოცნება თითქოს მთელ სოფელს მოედო.
— გოგო ცუდი არ იქნებოდა, — ჩაილაპარაკა მან ოცნებურად. — ვასწავლიდი ველოსიპედზე ტარებას…
— ბიჭებსაც ასწავლე.
— ბიჭებთან სხვანაირია… ისინი თვითონ სწავლობენ. მაგრამ გოგოსთან… — შეჩერდა, სიტყვებს ეძებდა — გოგოსთან უფრო ფრთხილად იქნებოდი.
როცა სახლში მივიდნენ, ორი ბიჭი უკვე ეზოში გარბოდა. რომანი — თერთმეტი წლის, უკვე მაღალი და მზით დამწვარი, და გრიშკა — რვა წლის, ქერა და ჭორფლიანი, ენერგიით სავსე.
— მამა! რა მოიტანე?
ისინი მანქანას დაესივნენ. ელენა ნელა შევიდა სახლში ქმრის დახმარებით.
საღამოს ვაშლის ხის ქვეშ ისხდნენ. ტბა სარკესავით იწვა და პირველი ვარსკვლავები ირეკლებოდა მასში. ელენა მშვიდად ლაპარაკობდა მომავალზე — გოგონაზე, რომელსაც კერვას ასწავლიდა, სიმღერებს უმღერებდა, ვაშლებს ერთად გააშრობდნენ.
დმიტრიმ თავი დაუქნია: „გოგო იქნება.“
მაგრამ იმ ღამეს ვერ დაიძინა. რაღაც მძიმე, გაურკვეველი შიში აწვებოდა გულზე. მესამე შვილი პასუხისმგებლობა იყო. დრო არეული, ცხოვრება არასტაბილური. მაგრამ ხმამაღლა არაფერი უთქვამს.
ცხრა დღის შემდეგ მშობიარობა დაიწყო. დმიტრიმ იგი საავადმყოფოში სასწრაფოდ წაიყვანა და საათობით ელოდა. ბოლოს ბებია გამოვიდა.
— გილოცავთ. ჯანმრთელი ბიჭი.
დმიტრი გაშეშდა.
— ბიჭი?
მის წარმოსახვაში აშენებული სურათი ერთ წამში დაიშალა.
მეორე დღეს ელენა და ბავშვი სახლში მოიყვანა. ქალი ბედნიერი იყო, დაღლილი — მაგრამ იმედგაცრუების გარეშე. ბავშვს სტეპანი დაარქვეს.
მაგრამ დმიტრიში სიცარიელე დარჩა.
ერთ ღამეს მან ვეღარ შეიკავა თავი:
— შეიძლება მესამე ბავშვი არც უნდა გვყოლოდა…
ელენა წამოჯდა.
— რას ამბობ?
— მეგონა გოგო იქნებოდა… ყველაფერი ამას მიანიშნებდა.
— და ახლა შენი შვილი გაგიცრუვდა?
მისი ხმა მშვიდი იყო, მაგრამ მკაცრი.
იმ ღამეს ელენა ბავშვთან ერთად მშობლების სახლში წავიდა.
დმიტრი მარტო დარჩა.
მეორე დღეს სიმამრთან — აფანასი პეტროვიჩთან — დაიწყო მუშაობა, ძველ მეფუტკრესთან, მშვიდ და მკაცრ კაცთან.
— შენ მოლოდინებს ჩაეჭიდე, — უთხრა მან. — შენი შვილი არაფერშია დამნაშავე.
ეს სიტყვები უფრო ღრმად მოხვდა, ვიდრე ნებისმიერი საყვედური.
იმ დღიდან დმიტრი ყოველდღე მუშაობდა შვილებთან ერთად ძველი ბეღლის სახურავზე. ნელ-ნელა რაღაც იცვლებოდა მასში. შრომა მძიმე იყო, მაგრამ სწორი და სუფთა. ხე იჭრებოდა, თავსდებოდა, იკვრებოდა. და თითქოს ოჯახშიც რაღაც იწყებდა შეხორცებას.
ელენა ამას ხედავდა. ბევრს არ ლაპარაკობდა, მაგრამ მისი მზერა რბილდებოდა.
როცა სახურავი დასრულდა, დმიტრიმ უბრალოდ თქვა:
— ვცდებოდი.
და პირველად გულწრფელად აიყვანა შვილი ხელში.
— აღარ გაგიშვებ, — ჩურჩულით თქვა მან.
წლები გავიდა. სტეპანი ძლიერი და გონიერი ბიჭი გაიზარდა. ძველი ტკივილი ნელ-ნელა გაქრა.
ხანდახან ეკითხებოდა:
— მამა, მართალია, რომ არ გინდოდა ჩემი დაბადება?
დმიტრი კალთაში ისვამდა.
— ვინ გითხრა ასეთი სისულელე? შენ ჩემი შვილი ხარ. ჩემი სიამაყე.
და იმ საღამოს მან ისტორია მოჰყვა — არა იმედგაცრუებაზე, არამედ იმაზე, როგორ სწავლობს ადამიანი შეიყვაროს ის, რაც ცხოვრებამ მისცა.
და სახლის თბილ შუქში ეს ისტორია ყველაზე ნამდვილი გახდა.
