– ანია, ამას შენ მაინც ვერ გაიგებ, – თქვა პავლემ ისე, რომ ლეპტოპისთვის თვალიც არ მოუცილებია. – ეს განათლებული ადამიანებისთვისაა.
სადილის მაგიდასთან ვისხედით. მე, პავლე და კოსტიია, ჩვენი ცამეტი წლის შვილი. ქათამი, სალათი, კომპოტი. ჩვეულებრივი, მშვიდი საღამო – ყოველ შემთხვევაში, ასე დაიწყო.
კოსტიამ რაღაც ჰკითხა მამამისს ახალ ამბავზე, ერთ კანონზე. დასაწყისი კარგად ვერ გავიგე. პავლემ დიდხანს უპასუხა, უცხო სიტყვებით სავსე, თავდაჯერებულად, როგორც ყოველთვის. პარალელურად ტელეფონს დახედა, მერე ისევ ეკრანს, თითქოს ჩვენ ორნი მხოლოდ ფონური ხმაური ვიყავით მის საკუთარ ცხოვრებაში.
შემდეგ, თითქოს შემთხვევით თქვა:
– ანა, ამას შენ მაინც ვერ გაიგებ.
ერთი ყლუპი წყალი. ერთი ლუკმა პური. თითქოს უბრალოდ წინადადების ბოლოს დასმული მძიმე ყოფილიყო.
კოსტიამ ჯერ მე შემომხედა, მერე მამამისს.
– მამა… დედა სულელია?
პავლემ სათვალე შეისწორა. თხელი ტიტანის ჩარჩო, რომელსაც ყოველთვის ერთი და იგივე მოძრაობით ისწორებდა – სწრაფად, ზუსტად, ამპარტავნულად. თითქოს ამითაც წესრიგს ამყარებდა სამყაროში.
– არა, – თქვა ბოლოს. – უბრალოდ გაუნათლებელია. დედამ სწავლა არ დაამთავრა. ხდება ხოლმე.
„გაუნათლებელი“.
სიტყვა იქვე დარჩა მაგიდაზე, ქათამსა და სალათს შორის.
ჩანგალი ფრთხილად დავდე. ძალიან ფრთხილად. დანის პარალელურად. თითქოს ამით რამის გამოსწორება შეიძლებოდა.
თოთხმეტი წლის წინ პავლე სხვას ამბობდა.
„როგორი ბუნებრივი ხარ, ვერა. არანაირი ყალბი პოზა არ გაქვს. მომბეზრდა ეს განათლებული უნივერსიტეტელები.“
მაშინ მე სილამაზის სალონის რეგისტრატორი ვიყავი. ის – ახალგაზრდა მენეჯერი საკონსულტაციო კომპანიაში. ორი დიპლომი, ამბიციები, მომავალი.
მე? ტექნიკუმი. საქმის წარმოება.
პირველი წლები მარტივი იყო. მერე დისერტაცია დაწერა.
და რაღაც შეიცვალა.
არა უცებ. ნელა, შეუმჩნევლად. როგორც საათი, რომელიც ყოველდღე ერთ წუთს აგვიანებს. თავიდან ვერ ამჩნევ. მერე უცებ გვიანობ.
„ეს რთულია, ვერა.“
„არ ჩაერიო.“
„უფრო მარტივი რამე წაიკითხე.“
„ეს შენ არ გესმის.“
„გაუნათლებელი ხარ.“
ჯერ თვეში ერთხელ. მერე კვირაში ერთხელ. მერე უკვე აღარ ვითვლიდი.
კოსტიამ თავის ოთახში ავიდა. პავლე სამზარეულოში იბანდა თავის ერთადერთ ფინჯანს – ყოველთვის მხოლოდ იმას.
– ბავშვის წინ ეს აღარ გააკეთო, – ვუთხარი ჩუმად.
შემომხედა და სათვალე შეისწორა.
– ვერა, ნუ დრამატიზირებ. მე უბრალოდ ფაქტები ვთქვი. აქ არაფერია შეურაცხმყოფელი.
ფაქტები.
ოთახში გავიდა.
ფანჯრის რაფაზე ნახევრად დაკეცილი ბროშურა იდო. სამი დღის წინ ავიღე მეტროსთან.
„იურიდიული ფაკულტეტი – დისტანციური სწავლება. განაცხადის ბოლო ვადა: 30 აგვისტო.“
ექვსი წელი.
ოცდათვრამეტი წლის ვიყავი.
ორმოცდაოთხი წლისამ დავამთავრებდი.
ორმოცდაოთხი წლისას იურისტი ვიქნებოდი.
ან არაფერი შეიცვლებოდა.
ქაღალდი დავკეცე და გერანიუმის ქვეშ დავდე.
იმ ღამეს, როცა პავლეს ეძინა, კარადაში დამალულ ძველ ლეპტოპზე სასწავლო გეგმა გავხსენი.
და გადავწყვიტე.
ექვსი წელი ორმაგი ცხოვრებით ვიცხოვრე.
დღით – იგივე ვერა ვიყავი: სადილი, რეცხვა, ბავშვი, სიჩუმე. ღამით – სამართალი, ჩანაწერები, დავალებები, გამოცდები.
„ხელნაკეთი კურსებზე დავდივარ,“ – ვამბობდი.
პავლე არ კითხულობდა. არასდროს კითხულობდა არაფერს, რაც მის სამყაროში არ ჯდებოდა.
სახელმძღვანელოებს წიგნის ყდებში ვმალავდი. „სამოქალაქო სამართალი“ რემარკის უკან იდო. „სისხლის სამართლის პროცესი“ – დეტექტივის ქვეშ.
საგამოცდო პერიოდებში „ავადმყოფ დედასთან“ მივდიოდი. დედაჩემი ტელეფონში ხველებდა – დამაჯერებლად.
ექვსი წელი.
380 ათასი რუბლი.
ჩემი ფული.
რაც პავლეს არასდროს უფიქრია ეკითხა.
შემდეგ, 2024 წელს, დიპლომი მივიღე.
წითელი დიპლომი.
იურისტი.
კონვერტში დამალული, საცვლების ქვეშ ჩადებული – იქ, სადაც არავინ იყურება, ვინც საკუთარ ძალაუფლებაში დარწმუნებულია.
ამ დროს ვმუშაობდი კიდეც. არა „საიდუმლოდ“, უბრალოდ ჩუმად. იურიდიული კონსულტანტი გავხდი სამშენებლო კომპანიაში.
95 ათასი.
პავლეს ვეუბნებოდი: მდივანი ვარ, 40 ათასად.
თავი დაუქნია.
– შენი განათლებით ეს მაქსიმუმია.
„მაქსიმუმი“.
სასაცილო სიტყვა იყო.
ამ დროს უკვე მე ვშოულობდი უფრო მეტს, ვიდრე ის წარმოიდგენდა.
და ვაგროვებდი.
მერე მის ლეპტოპში წერილები ვიპოვე.
ალინა. 32 წლის. ფიტნეს-ინსტრუქტორი.
ზღვის სანაპიროს ფოტოები. სასტუმროები. „ჩემო საყვარელო, თურქეთი დავჯავშნე.“
არ მიტირია.
უბრალოდ დავხურე კომპიუტერი.
მეორე დღეს დედასთან მივედი.
– მღალატობს, – ვუთხარი.
– რამდენი ხანია?
– ნახევარი წელი მაინც.
– რას აპირებ?
– ვშორდები.
– მარტო?
– დედა… იურისტი ვარ.
მეგონა, ეს გამიადვილებდა.
სტუმრების ვახშამი პავლეს იდეა იყო.
„დავპატიჟოთ დიმიტრი და მისი ცოლი.“
სანთლები, ღვინო, ღიმილები.
სამი საათი ვამზადებდი.
პავლე ანათებდა.
– 20 მილიონიანი გარიგება დავხურე.
დიმიტრი თავს უქნევდა.
შემდეგ მე შემომხედა:
– ვერა, თქვენ რას საქმიანობთ?
პავლემ ჩემ მაგივრად უპასუხა.
– ვერა… ჩვეულებრივია. დიპლომიც არ აქვს. მაგრამ მისი ბარდის სუპი შესანიშნავია.
ღიმილი.
როგორც ჯილდო მორჩილი ძაღლისთვის.
მაშინ ვთქვი:
– პაშა… ვინ მიდის ადრე სამსახურში და ვინ ბრუნდება ყველაზე გვიან?
სიჩუმე.
– ვინ შოულობს ფულს, რომელზეც ერთმანეთს არაფერს ვეუბნებით?
სტუმრები ოცი წუთში წავიდნენ.
პავლემ შემომხედა.
– იცი რა გააკეთე?
– პირველად სიმართლე ვთქვი.
მეორე დღეს განქორწინება შეიტანა.
მე უკვე მანამდე მქონდა შეტანილი.
ექვს კვირაში სასამართლო დარბაზში ვისხედით.
მისმა ადვოკატმა არ იცოდა, რომ იურისტი ვიყავი.
ალინა გაქრა.
ჩემი შვილი ჩემთან დარჩა.
ერთ საღამოს შემომხედა:
– დედა… შენ მართლა იურისტი ხარ?
– დიახ.
– რატომ არ მითხარი?
გავიღიმე.
– იმიტომ რომ არავის უკითხავს.
