— ჩემი შვილის კისერზე ცხოვრობ, ზარმაცო ქალო!
დედამთილის ხმამ სასადილო ოთახი ისე გააპო, რომ მაგიდასთან მყოფი ყველა ადამიანი ერთ წამში დადუმდა.
ჩანგალი ჯერ კიდევ ხელში მეჭირა.
ნელა ავწიე თვალები თეფშიდან და კარმენს შევხედე.
ჩემ პირდაპირ იჯდა, ზურგი გამართული ჰქონდა, ხელები გულზე გადაეჯვარედინებინა და ისეთი კმაყოფილი სახე ჰქონდა, თითქოს დიდი ხნის ნანატრი განაჩენი სწორედ ახლა გამოეტანა.
ჩემი ქმარი, ხავიერი, ჩემს გვერდით იჯდა.
ორმოცდაცხრა წლის იყო.
და დუმდა.
როგორც ყოველთვის.
— რა ბრძანეთ? — ჩუმად ვკითხე.
კარმენმა ირონიულად ჩაიფრუტუნა.
— უდანაშაულოს ნუ თამაშობ! ზუსტად იცი, რაზე ვლაპარაკობ. ჩემი შვილი მთელი დღე მუშაობს, შენ კი მშვიდად ცხოვრობ მისი ფულით.
ნელა დავდე ჩანგალი.
არადა, საკუთარ თავს დავპირდი, რომ იმ დღეს არ ვიჩხუბებდი.
ხავიერის დაბადების დღე იყო.
დილიდან, რვა საათიდან, ფეხზე ვიდექი. ხორცი შევწვი, გარნირი მოვამზადე, ორი სახეობის სალათი გავაკეთე, ტორტი გამოვაცხვე, პროდუქტები ვიყიდე, მთელი ბინა დავალაგე, სუფრა გავშალე და სადგურზეც კი წავედი კარმენის დასახვედრად.
ხავიერს თურმე „დრო არ ჰქონდა“.
ახლა კი ის ქალი, რომლისთვისაც იმ დილით მანქანაში ჩავჯექი და სადგურზე წავედი, საკუთარ სახლში ზარმაცს მეძახდა.
— კარმენ, მგონი, ამისთვის შესაფერისი დრო არ არის, — ვუთხარი.
— რატომ? იმიტომ, რომ სიმართლის მოსმენა უსიამოვნოა?
თავისი დისაკენ შეტრიალდა.
— წლებია ამას ვამბობ. მას შემდეგ, რაც ხავიერმა ეს ქალი ცოლად მოიყვანა, ყველაფერი თავად უნდა გააკეთოს.
ხავიერს შევხედე.
— ხავიერი?
მან ყელი ჩაიწმინდა.
— ელენა, გთხოვ. ნუ დავიწყებთ ჩხუბს.
კინაღამ გამეცინა.
რა თქმა უნდა.
ჩხუბი დედამისს კი არ დაუწყია.
მე დავიწყე.
— მე არაფერს ვიწყებ, — ვუპასუხე. — დედაშენმა მთელი შენი ოჯახის წინაშე ზარმაცი მიწოდა.
— დედა ასე არ გულისხმობდა.
კარმენმა ჭიქა მაგიდაზე დადო.
— სწორედ ასე ვიგულისხმე.
ჰაერი გაიყინა.
კარმენი საზურგეს მიეყრდნო.
— ფულს ჩემი შვილი შოულობს. გადასახადებს ჩემი შვილი იხდის. ეს ბინა ჩემმა შვილმა მოაწყო. ოჯახს ჩემი შვილი არჩენს.
ხელით ირგვლივ მიუთითა.
— შენ კი რას აკეთებ?
რამდენიმე წამი უბრალოდ ვუყურებდი.
შემდეგ ვკითხე:
— ნამდვილად გინდათ იცოდეთ?
— დიდი სიამოვნებით მოვისმენ.
მისი ღიმილიდან ჩანდა, რომ გამარჯვებაში დარწმუნებული იყო.
თავი დავუქნიე.
— კარგი.
წამოვდექი.
ხავიერმა მაშინვე ხელი მომკიდა.
— ელენა, დაჯექი.
ხელი გამოვგლიჯე.
— არა.
მისაღებში გავედი.
— დედაშენს უნდა იცოდეს, რა შემაქვს ამ ოჯახში. მაშინ მოისმენს.
ლეპტოპი გამოვიტანე და მაგიდასთან დავბრუნდი.
კარმენი გაოცებული მიყურებდა.
— ეს რა არის?
— ციფრები.
ცხრილი გავხსენი.
— მე და ხავიერი საერთო ხარჯებს ნახევარ-ნახევარზე არ ვყოფთ.
კარმენს მაშინვე გაეღიმა.
— აი, ხომ ხედავ! სწორედ ამას ვამბობ!
— დაახლოებით ორ მესამედს მე ვიხდი.
ღიმილი სახიდან გაქრა.
— რა?
— იპოთეკის თანხა ჩემი ანგარიშიდან ირიცხება. ელექტროენერგია. ინტერნეტი. პროდუქტების უმეტესი ნაწილი. დაზღვევების ნაწილი. ბოლო სამი წლის განმავლობაში კი ისეთი ხარჯებიც მე გადავიხადე, რომელთა შესახებაც თქვენ, ალბათ, არც კი იცით.
კარმენმა ხავიერს შეხედა.
— ეს მართალია?
ხავიერმა არაფერი უპასუხა.
— ხავიერი?
ჩემმა ქმარმა თვალები დახარა.
კარმენის სახე ნელ-ნელა შეიცვალა.
— მაგრამ… შენ ყოველთვის ამბობდი, რომ ყველაფერს შენ იხდიდი.
ახლა მეც ხავიერს შევხედე.
ის კი ისევ დუმდა.
და მაშინ მივხვდი, რომ საქმე რაღაც ბევრად უფრო დიდს ეხებოდა.
— კიდევ არის რაღაც, — ვთქვი.
ხავიერმა მაშინვე ამომხედა.
— ელენა.
— სამი წელია კიდევ ერთ სესხს იხდის.
კარმენმა წარბები შეკრა.
— რა სესხს?
ხავიერს სახე გაუფითრდა.
და მაშინ უკვე ვიცოდი, რომ უკან დასახევი გზა აღარ არსებობდა.
— ის სესხი, რომელიც მაშინ აიღო, როცა თქვენ სამზარეულოს რემონტი გააკეთეთ.
სიჩუმე ჩამოვარდა.
ისეთი სიჩუმე, რომელშიც კედლის საათის წიკწიკიც კი ხმამაღლა ისმოდა.
კარმენი ნელა მიუბრუნდა ხავიერს.
— შენ… ჩემს გამო აიღე სესხი?
ხავიერმა მხრები აიჩეჩა.
— დედა, ამას მნიშვნელობა არ აქვს.
— მნიშვნელობა არ აქვს?!
კარმენი ისევ მე მომიბრუნდა.
— შენ ამის შესახებ იცოდი?
— დიახ.
— და არაფერი მითხარი?
— რატომ უნდა მეთქვა? — ვკითხე. — მეგონა, ოჯახი ვიყავით. რასაც ერთმანეთისთვის ვაკეთებთ, იმისთვის არ ვაკეთებთ, რომ წლების შემდეგ ერთმანეთს სახეში ვესროლოთ.
მაგრამ კარმენი მაინც არ ჩერდებოდა.
— ხავიერი მაინც შენზე ბევრად მეტს მუშაობს.
ამაზე უკვე გამეცინა.
— მართლა?
ხავიერს სახე დაეძაბა.
— ელენა, ნუ.
— რატომ?
მისკენ შევბრუნდი.
— დედაშენს უნდა იცოდეს, რამდენს მუშაობ. მაშინ ვუთხრათ.
კარმენმა აღშფოთებულმა ხელი მაგიდას დაჰკრა.
— ნუ ცდილობ ჩემი შვილის გაშავებას!
— მე მას არ ვაშავებ.
ერთი წამით გავჩერდი.
— უბრალოდ ვეუბნები, როგორია ჩვენი ცხოვრება.
ხავიერს შევხედე.
— მაგალითად, ვუთხრა, რომ ორმოცდაცხრა წლის ასაკშიც კი მე ვაყენებ შენს მაღვიძარას, რადგან შენ რომ მოგანდო, კვირაში სამჯერ დააგვიანებ?
ხავიერს სახე გაუწითლდა.
— ელენა…
— ვუთხრა, რომ წლების განმავლობაში შენს პერანგებსაც მე ვაუთოებდი?
კარმენი ჩაერია.
— ეს ქორწინებაში ჩვეულებრივი ამბავია!
— პრობლემა ის არ არის, რომ ერთმანეთს ვეხმარებით.
ლეპტოპის კიდეს ხელი დავადე.
— პრობლემა მაშინ იწყება, როცა ერთი ადამიანი ნელ-ნელა მეორის ნაცვლად ყველაფერს აკეთებს.
ხავიერმა მუშტები შეკრა.
— საკმარისია!
შევხედე.
— როცა დედაშენი შეურაცხყოფას მაყენებდა, მითხარი, ჩხუბი არ დამეწყო.
მისკენ გადავიხარე.
— ახლა, როცა შენზე ვლაპარაკობ, უცებ უკვე გაწუხებს?
არაფერი უპასუხია.
კარმენი წამოხტა.
— ჩემმა შვილმა შენამდე შესანიშნავად იცოდა მარტო ცხოვრება!
ეს იყო ის მომენტი, როცა ჩემში რაღაც საბოლოოდ გატყდა.
შევხედე.
— მარტო?
— დიახ!
— კარმენ, თქვენი შვილი ოცდაცხრა წლის ასაკამდე თქვენთან ცხოვრობდა.
— მერე?
— ორმოცი წლისამ მოიყვანა ცოლი.
მაგიდისკენ გადავიხარე.
— მე მადანაშაულებთ, რომ თქვენი შვილის კისერზე ვცხოვრობ?
ხავიერზე მივუთითე.
— თქვენი შვილი ორმოც წლამდე დედიკოს პატარა ბიჭი იყო!
ამ სიტყვების შემდეგ ისეთი სიჩუმე ჩამოვარდა, თითქოს კარმენში რაღაც გატყდა.
სახე ცეცხლისფრად გაუწითლდა.
— როგორ ბედავ?!
— ძალიან მარტივად.
ჩემი ხმა საოცრად მშვიდი დარჩა.
— იმიტომ, რომ ცხრა წელია ვცდილობ, ჩემს ქმარს ვასწავლო, რომ ზრდასრულ ადამიანს არც დედა და არც ცოლი სჭირდება იმისთვის, რომ საკუთარი ცხოვრება მართოს.
— მე ის არასოდეს გამითამამებია!
ამ დროს კარმენის დამ ჩუმად თქვა:
— კარმენ…
— შენ ნუ ერევი!
ქალმა თავი გააქნია.
— მაინც ჩავერევი. იმიტომ, რომ ელენა ბოლომდე უსამართლო არ არის.
კარმენი გაოცებული მიაჩერდა.
— რა თქვი?
— როცა ხავიერი ოცდათხუთმეტი წლის იყო, ჭუჭყიან ტანსაცმელს ისევ შენთან ტოვებდა.
ხავიერმა თვალები დახუჭა.
მისმა დამ განაგრძო:
— შენ ურეცხავდი. უთოებდი. ექიმთან ვიზიტებს უნიშნავდი. და როცა ის უკან არ გირეკავდა, ელენას ურეკავდი, რომ მისთვის რამე ეთქვა.
კარმენის სახე გამკაცრდა.
— იმიტომ, რომ დედამისი ვარ!
— დიახ, — თქვა მისმა დამ. — მაგრამ ის უკვე დიდი ხანია ბავშვი აღარ არის.
კარმენმა ჩემზე მიუთითა.
— მას შემდეგ, რაც ეს ქალი მის ცხოვრებაში შემოვიდა, ხავიერი მთლიანად შეიცვალა!
ხავიერმა პირველად ამოიღო ხმა.
— იქნებ სწორედ ეს იყო მიზანი.
ყველა გაჩუმდა.
კარმენი გაქვავდა.
— რა თქვი?
ხავიერი ნელა წამოდგა.
— ელენა მართალია.
— ხავიერი!
— მართალია, დედა.
კარმენი ისე უყურებდა, თითქოს უცხო ადამიანი იდგა მის წინ.
— შენც მის მხარეს ხარ?
ხავიერმა თავი გააქნია.
— არა. უბრალოდ, პირველად ვდგავარ მის გვერდით.
შემდეგ ღრმად ჩაისუნთქა.
— წლებია, გატყუებ.
არავინ განძრეულა.
— გეუბნებოდი, რომ ყველაფერს მე ვიხდიდი. რომ ელენა ჩემი ფულით ცხოვრობდა.
ჩემ შემომხედა.
— იმიტომ, რომ მრცხვენოდა, ელენა ჩემზე მეტს რომ გამოიმუშავებდა.
მუცელი შემეკუმშა.
ეს მეც არ ვიცოდი.
უცებ ყველაფერი თავის ადგილას დადგა.
კარმენის დამცინავი მზერები.
მისი კომენტარები.
მისი მუდმივი მინიშნებები.
მისი რწმენა, რომ მე მხოლოდ მის შვილს ვიყენებდი.
ეს თავად არ მოუგონია.
ეს ტყუილი ხავიერმა მიაწოდა.
— რატომ? — ჩუმად ვკითხე.
— იმიტომ, რომ მინდოდა, ჩემით ეამაყა.
— და ამ დროს მე ცუდ ადამიანად მაქციე.
ხავიერმა თვალები დახარა.
— ვიცი.
— ცხრა წლის განმავლობაში.
— ვიცი.
— ერთხელაც არ გიფიქრია, რომ ჩემი დაცვა უნდა შეგძლებოდა?
— მეშინოდა.
მწარედ გამეღიმა.
— არა. შენ უბრალოდ კომფორტულად ცხოვრობდი.
ხავიერი არ შემდავებია.
კარმენმა ჩანთა აიღო.
— საკმარისია! ხავიერი, წამოდი. სახლში მივდივართ.
ხავიერი არ განძრეულა.
— ხავიერი!
— არ მოვდივარ.
კარმენი გაქვავდა.
— მე დედაშენი ვარ.
— ვიცი.
— მე გაგზარდე!
— ვიცი.
ხავიერმა ცოლს შეხედა.
— მაგრამ ელენა ჩემი ცოლია.
კარმენი რამდენიმე წამს უბრალოდ მისჩერებოდა.
შემდეგ ქურთუკი აიღო და ოთახიდან გავარდა.
სტუმრებიც რამდენიმე უხერხული წამის შემდეგ გაჰყვნენ.
როცა კარი მათ უკან დაიხურა, ბოლოს და ბოლოს მარტო დავრჩით.
მაგიდაზე ნახევრად შეჭმული საჭმელი იდგა.
ტორტი ხელუხლებლად ელოდა.
ხავიერი დაჯდა.
— ელენა…
— არა.
— მაპატიე.
— ეს საკმარისი არ არის.
— რა გავაკეთო?
ადრე ამ კითხვაზე მაშინვე ვუპასუხებდი.
ვეტყოდი, რა მოეგვარებინა.
ვისთვის დაერეკა.
რა ეთქვა დედამისისთვის.
რა ექნა ჩვენთვის.
მაგრამ ახლა პირველად არ მინდოდა, მის მაგივრად მე მომეგვარებინა ყველაფერი.
შევხედე.
— თავად გაარკვიე.
— ელენა…
— ორმოცდაცხრა წლის ხარ, ხავიერი.
წამოვდექი და თეფშების ალაგება დავიწყე.
— აღარ არის საჭირო, დედაშენმა გიკარნახოს, როგორ იცხოვრო.
კარში გავჩერდი.
— მაგრამ არც მე უნდა გავაკეთო ეს.
ხავიერმა შემომხედა.
— მაშინ რა გინდა?
— მინდა, რომ ბოლოს და ბოლოს, საკუთარ ცხოვრებაზე პასუხისმგებელი ზრდასრული მამაკაცი გახდე.
ბოლო ჭიქა სამზარეულოს დახლზე დავდე.
— ნუ მეკითხები, რა უნდა გააკეთო. დაფიქრდი. გადაწყვეტილება მიიღე. და გააკეთე.
სამზარეულოში სიჩუმე ჩამოვარდა.
ამჯერად არ შემდავებია.
დახმარება არ უთხოვია.
დედას არ დაურეკავს.
არც მე შემომხედავს მოლოდინით.
უბრალოდ წამოდგა, პერანგის სახელოები აიკეცა და დალაგება დაიწყო.
მე კი მისაღებიდან ვუყურებდი.
ცხრა წლის შემდეგ პირველად დავინახე ჩემი ქმარი ისეთი, როგორიც ყოველთვის უნდა დამენახა.
არა როგორც კარმენის პატარა ბიჭი.
არა როგორც ჩემი პასუხისმგებლობა.
არამედ როგორც ზრდასრული მამაკაცი.
და მაშინ მივხვდი:
იმ საღამოს უბრალოდ ოჯახური ვახშამი არ გაფუჭებულა.
ჩამოინგრა ტყუილი, რომელიც ცხრა წლის განმავლობაში შენდებოდა.
და შესაძლოა, სწორედ ამიტომ იყო ეს ჩვენი ქორწინების პირველი გულწრფელი დღე.
