— გაიგე, ვერა, შენ ხომ ისედაც არავინ გყავს, ვისზეც ზრუნავდი და ვისაც შენს დროსა და ენერგიას მოახმარდი, — უთხრა ლარისამ, მისმა რძალმა, ისეთი მშვიდი ტონით, თითქოს უბრალოდ ამინდზე საუბრობდა. — შვილი არ გყავს და არც შვილიშვილები გეყოლება. კოლიასთან ერთად რომ ცხოვრობ, თქვენს ბინაში ისეთი სიჩუმეა, ადამიანს ყვირილი მოუნდება. დედას კი ოპერაციის შემდეგ მოვლა სჭირდება. ამიტომ თქვენთან დარჩება. სამუდამოდ. მის ოროთახიან ბინას კი ჩემს შვილ ნიკიტას სახელზე გადავაფორმებთ. უკვე დროა, საკუთარი ბინა ჰქონდეს და ნაქირავებში აღარ იცხოვროს.
ვერა სამზარეულოში ზურგით იდგა და ისეთი მონდომებით ხეხავდა თეფშს, რომელიც დიდი ხნის წინ იყო სუფთა, თითქოს ჯიუტი ლაქის ნაცვლად საკუთარი სიმწარის ჩამორეცხვას ცდილობდა.
ორმოცდათექვსმეტი წლის იყო. ამ ასაკში ადამიანი უკვე სწავლობს, როგორ გაუძლოს ცხოვრების დარტყმებს. მაგრამ უშვილობაზე საუბარი მას ყოველთვის ერთსა და იმავე ადგილას ხვდებოდა.
გულში.
— რა თქვი? — მოულოდნელად კარიდან მამაკაცის ღრმა, ბრაზისგან აკანკალებული ხმა გაისმა.
იქ ნიკოლაი იდგა. სამსახურიდან ახლახან დაბრუნებულიყო, პალტო გახსნილი ჰქონდა და მძიმე სუნთქავდა. ვერას ოცდაათი წელი იყო მისი ცოლი და ამ ხნის განმავლობაში ერთხელაც არ დაუშვია, რომ ვინმეს მისი ცოლი დაემცირებინა.
— ჩაალაგე, ლარისა, — თქვა მან ჩუმად.
ისე ჩუმად, რომ ვიტრინაში ჭიქებიც კი თითქოს აჟღარუნდნენ.
— გთხოვ, კოლია… — დაიწყო ლარისამ.
— ჩაალაგე.
— კოლია, მოიცადე! — გაისმა უკნიდან ვიღაცის ხმა.
კარში ნინა პავლოვნა იდგა. სამოცდაცხრამეტი წლის იყო და ერთი თვის წინ მძიმე ოპერაცია ჰქონდა გადატანილი მუხლზე. ორივე ხელით მტკიცედ ეჭირა თავისი მოსიარულე ჩარჩო.
ვერა გაქვავდა.
ელოდა, რომ დედამთილი შვილს დატუქსავდა. რომ ბოლოს და ბოლოს იტყოდა: ეს სასტიკი და უსამართლოა.
მაგრამ ნინა პავლოვნამ მხოლოდ შვილს შეხედა.
— აცადე ლარისას ჩაი დალიოს, — თქვა ბოლოს. — მერე წავიდეს. ჩვენ კი მოგვიანებით ვილაპარაკებთ.
ვერას ისეთი შეგრძნება დაეუფლა, თითქოს თავზე ყინულივით ცივი წყლის ვედრო გადაასხეს.
ანუ მართლა ასე იყო.
დედამთილსაც მიაჩნდა, რომ ის უბრალოდ მოსახერხებელი, უფასო მომვლელი იყო. უშვილო ქალი, რომელსაც „ისედაც ბევრი დრო ჰქონდა“.
ვერამ ხელები გაიმშრალა, უხმოდ ჩაუარა ქმარსა და დედამთილს და საძინებლის კარი თავის უკან დახურა.
ოცდაათი წლის შემდეგ პირველად იგრძნო, რომ საკუთარ სახლში უცხო იყო.
არადა, სულ რაღაც თვენახევრის წინ ყველაფერი სრულიად სხვაგვარად დაიწყო.
ნინა პავლოვნა ცუდად დაეცა და მისი ისედაც დაავადებული მუხლი მთლიანად დაზიანდა. ექიმებმა არჩევანი არ დაუტოვეს: მუხლის სრული პროთეზირება იყო საჭირო.
ლარისა საავადმყოფოში მხოლოდ ერთხელ მივიდა. ერთი პარკი ფორთოხალი მიიტანა, რომელსაც მისი დიაბეტიანი დედა ისედაც ვერ შეჭამდა, ცოტა იწუწუნა და შემდეგ წავიდა იმ მიზეზით, რომ უამრავი საქმე ჰქონდა და თან შვილის ქორწილიც უნდა დაეგეგმა.
დანარჩენი ვერამ და ნიკოლაიმ მოაგვარეს.
ნიკოლაი მუშაობდა, რათა წამლებისა და რეაბილიტაციის ხარჯები დაეფარა.
ვერამ კი უხელფასო შვებულება აიღო და დედამთილი სახლში წამოიყვანა.
პირველი კვირები საშინლად მძიმე აღმოჩნდა.
ნინა პავლოვნას საწოლშიც კი მარტო გადაბრუნება არ შეეძლო. ვერა დღეში რამდენჯერმე ეხმარებოდა პოზიციის შეცვლაში, რათა ნაწოლები არ გასჩენოდა. ფრთხილად მიჰყავდა სააბაზანოში, ბანდა, ამშრალებდა და ტანსაცმლის გამოცვლაში ეხმარებოდა.
ნინა პავლოვნა კი, რომელიც მთელი ცხოვრება ძლიერი და დამოუკიდებელი ქალი იყო, ახლა სხვებზე დამოკიდებულებას ძალიან რთულად ეგუებოდა.
— წყალი ძალიან ცხელია!
— ამ საპონს საშინელი სუნი აქვს!
— ასე არ უნდა გააკეთო!
მაგრამ ვერა დუმდა.
არა იმიტომ, რომ ეს სიტყვები არ სტკიოდა.
არამედ იმიტომ, რომ მკაცრი და მუდამ უკმაყოფილო დედამთილის მიღმა ავადმყოფ და დაუცველ მოხუც ქალს ხედავდა.
კომპრესიული წინდის ჩაცმაც კი ისწავლა.
— ნინა პავლოვნა, ახლა ამას ჩავიცვამთ.
— მომხსენი! ისე მიჭერს, თითქოს მარწუხია!
— აუცილებელია. ექიმმა ასე თქვა. ოპერაციის შემდეგ თრომბის წარმოქმნის რისკი მაღალია.
ვერამ ისწავლა, როგორ დაეკეცა წინდა აკორდეონივით, როგორ აეწია ფრთხილად და როგორ დაეფიქსირებინა ფეხი ისე, რომ სისხლის მიმოქცევა არ დარღვეულიყო.
ამ ყველაფერს ქების მისაღებად არ აკეთებდა.
უბრალოდ სხვანაირად მოქცევა არ შეეძლო.
და, ალბათ, სწორედ ეს იყო ის, რაც ლარისას არასოდეს ესმოდა.
თუმცა სამზარეულოში იმ საუბრის შემდეგ რაღაც შეიცვალა.
ვერა კვლავ ზრუნავდა ნინა პავლოვნაზე, მაგრამ ახლა მხოლოდ მოვალეობის გამო. საღამოობით აღარ ესაუბრებოდა. აღარ უმზადებდა საყვარელ ჩაის. აღარ ეკითხებოდა, როგორ გრძნობდა თავს, თუ ამის აუცილებლობა არ იყო.
ნიკოლაი რამდენჯერმე ცდილობდა დედასთან დალაპარაკებას.
მაგრამ ნინა პავლოვნა ყოველთვის ერთსა და იმავეს ამბობდა:
— დრო მოვა.
და ორი კვირის შემდეგ ის დროც დადგა.
ლარისამ კვირა დღისთვის „ოჯახური სადილი“ მოაწყო.
ვერამ მთელი დილა სამზარეულოში გაატარა. ხორცი შეწვა, სალათები მოამზადა და ვაშლის ღვეზელი გამოაცხო.
გული სიმწრით ჰქონდა სავსე, მაგრამ არ უნდოდა ვინმეს ეთქვა, სტუმრების მიღებაც კი არ შეუძლია ნორმალურად.
ლარისა, რა თქმა უნდა, ელეგანტურად გამოწყობილი მოვიდა.
მასთან ერთად მისი ოცდარვა წლის ვაჟი ნიკიტაც მოვიდა და მისი მშვიდი, ორსული საცოლე დაშა.
საჩუქრის ნაცვლად იაფფასიანი, მაღაზიაში ნაყიდი ტორტი მოიტანეს.
სუფრასთან ნინა პავლოვნა საპატიო ადგილას იჯდა. უკვე შეეძლო წამოდგომა და ვერამ თმაც კი დაუვარცხნა.
ნახევარი საათის განმავლობაში ყველა ისე იქცეოდა, თითქოს ეს მშვიდი ოჯახური სადილი იყო.
შემდეგ ლარისამ ჩაის ჭიქა მაგიდაზე დადო.
— ჰოდა, დედა. უკვე თითქმის დარბიხარ. მუხლი შესანიშნავად გიშუშდება, აქ კი ისეთ პირობებში ცხოვრობ, თითქოს სანატორიუმში იყო.
მან ძვირადღირებული ჩანთიდან სქელი დოკუმენტების საქაღალდე ამოიღო.
— მე და ნიკიტამ იურისტს დაველაპარაკეთ. გადავწყვიტეთ, რომ ყველაზე მარტივი იქნება, ახლა ჩუქების ხელშეკრულება გავაფორმოთ. შენს ბინას ნიკიტას სახელზე გადავაფორმებთ. ბავშვი მალე დაიბადება და მათ ცხოვრების დასაწყებად საიმედო საფუძველი სჭირდებათ. შენ კი აქ, კოლიასა და ვერასთან დარჩები. ვერა ისედაც სახლშია და მისთვის ეს პრობლემა არ უნდა იყოს.
ნიკოლაიმ სკამი ისე ძლიერად გასწია, რომ იატაკზე ხმაურით გაიხახუნა.
— ისევ იწყებ?
— კოლია! — ნინა პავლოვნას ხმამ ისე მკვეთრად გაიჟღერა, რომ ყველა გაჩუმდა.
მოხუცმა ქალმა ლარისას შეხედა.
— ჩუქების ხელშეკრულება?
— დიახ.
— და შენმა იურისტმა აგიხსნა, რა განსხვავებაა ჩუქებასა და ანდერძს შორის?
ლარისა ერთი წამით დაიბნა.
— რა თქმა უნდა. ჩუქება უფრო მარტივია. ამის შემდეგ ვერავინ გაასაჩივრებს.
ნინა პავლოვნამ გაიღიმა.
მაგრამ ამ ღიმილში არაფერი იყო თბილი.
— ძალიან კარგი. მაშინ მეც გეტყვი იმას, რაც შენმა იურისტმა რატომღაც არ გითხრა.
სუფრის გარშემო ყველა დაიძაბა.
— ანდერძი მხოლოდ ჩემი გარდაცვალების შემდეგ შედის ძალაში. ჩუქების ხელშეკრულება კი რეგისტრაციისთანავე ხდება ძალაში. ანუ იმ წამს, როცა ხელს მოვაწერ, ბინის მფლობელი აღარ ვიქნები.
პაუზა გააკეთა.
— მისი მფლობელი ჩემი ძვირფასი შვილიშვილი გახდება.
ნიკიტამ ბოლოს ტელეფონი მაგიდაზე დადო.
— მაგრამ, ბებო, რატომ უნდა გამოგასახლოთ?
ნინა პავლოვნამ ცივად შეხედა.
— შენ? შენ, რომელმაც თვენახევრის განმავლობაში ერთხელაც არ დამირეკე, რომ გეკითხა, ცოცხალი ვიყავი თუ არა?
ნიკიტა გაწითლდა.
— რამდენ მოხუცს დაუჯერებია მსგავსი დაპირებები? — განაგრძო ნინა პავლოვნამ. — ბინას შვილზე ან შვილიშვილზე აფორმებენ, შემდეგ ახალგაზრდები ყიდიან, მასზე სესხს იღებენ, ბიზნესს იწყებენ და ბოლოს მოხუცი ქუჩაში რჩება.
ლარისას სახე ალეწოდა.
— დედა! ჩვენ თაღლითობაში გვადანაშაულებ?
— არა. თავს ვიცავ.
ლარისა ვერასკენ შებრუნდა.
— მაგრამ შენ ხომ მასთან რჩები! შენთვის ეს რთული არ არის. შვილები არ გყავს და სხვა საქმე მაინც არ გაქვს!
ვერამ ნელა ასწია თავი.
პირველად აღარ დამალა თავისი ტკივილი.
— მკითხე კი, ლარისა?
ხმაში კანკალი შეეპარა.
— მკითხე, მინდა თუ არა მთელი დარჩენილი ცხოვრება მომვლელად გავატარო? მკითხე, მე რა მინდა? არა. თქვენ უბრალოდ ჩემს ნაცვლად გადაწყვიტეთ.
ოთახში მძიმე სიჩუმე ჩამოწვა.
— იმიტომ, რომ მე ვარ ის „უშვილო ქალი“, რომელსაც ისედაც ბევრი დრო აქვს, ხომ ასეა?
ნიკოლაი მასთან მივიდა და მხარზე ხელი დაადო.
ნინა პავლოვნამ თავი დახარა.
როცა კვლავ ალაპარაკდა, მისი ხმა სრულიად შეცვლილი იყო.
— ამას შენს ნაცვლად ვერავინ გადაწყვეტს, ვეროჩკა.
ვერა გაქვავდა.
ეს იყო პირველი შემთხვევა ოცდაათი წლის განმავლობაში, როცა დედამთილმა მას ალერსით მიმართა.
ნინა პავლოვნამ თავი ასწია.
— და შენ ჩემი მომვლელი არ იქნები.
ლარისა გაოგნებული უყურებდა.
— მომავალ პარასკევს სახლში ვბრუნდები, — განაცხადა ნინა პავლოვნამ.
— რა?! მაშინ ვინ მოგხედავს?
— არავინ, ვისაც ამის ვალდებულება ექნება.
მოხუცმა ქალმა მშვიდად განაგრძო:
— პროფესიონალი მომვლელი დავიქირავე. ყოველდღე მოვა. მაქვს პენსია და დანაზოგები. შემიძლია გადავუხადო.
ლარისამ თითქმის შეჰყვირა.
— შენს დანაზოგებს მომვლელში დახარჯავ?!
— დიახ.
— ეს ფული ნიკიტას სჭირდება!
ნინა პავლოვნას მზერა გამკაცრდა.
— ნიკიტა ახალგაზრდაა, ჯანმრთელია და მუშაობა შეუძლია. თვითონ გამოიმუშაოს.
შემდეგ ნელა, თითოეული სიტყვის მკაფიოდ წარმოთქმით დაამატა:
— ჩემს ბინას კი არავის ვაჩუქებ.
ლარისა ფეხზე წამოხტა.
— ანუ საკუთარი ქალიშვილისა და შვილიშვილის მემკვიდრეობას უცხო ქალის გამო ართმევ?!
ნინა პავლოვნას პასუხი არ გაუცია.
ლარისამ გაბრაზებულმა აიღო ჩანთა.
— წამოდი, ნიკიტა! წავედით!
კარი ისეთი ძალით გაიჯახუნა, რომ საკიდიდან ძველი ქოლგა ჩამოვარდა.
სამზარეულოში მხოლოდ სამი ადამიანი დარჩა.
ნიკოლაიმ სახე ხელებში ჩამალა.
ვერა უძრავად იჯდა.
ნინა პავლოვნა ნელა წამოდგა, მასთან მივიდა და აკანკალებული ხელით მხარზე შეეხო.
— მაპატიე, ვერა.
ვერამ თავი ასწია.
დედამთილის თვალები ცრემლებით იყო სავსე.
— ბებერი, გამწარებული ქალი ვიყავი. მეგონა, ოჯახს მხოლოდ სისხლი აკავშირებდა. მეგონა, რადგან შვილი არ გყავდა, ნამდვილი სიყვარულიც არ შეგეძლო.
ვერას თვალებიდან უხმოდ ჩამოსცვივდა ცრემლები.
— იცი, რას ვხედავდი, როცა სააბაზანოში ვიწექი? — განაგრძო ნინა პავლოვნამ. — ვხედავდი, როგორ მიყურებდა ლარისა ზიზღით. შენ კი… შენ ისე მბანდი, თითქოს შენი საკუთარი შვილი ვყოფილიყავი. არ გეზიზღებოდა. არ წუწუნებდი. მიუხედავად იმისა, რომ მე ოცდაათი წლის განმავლობაში შენთვის ერთი კეთილი სიტყვაც კი არ მითქვამს.
შემდეგ ნინა პავლოვნამ ვერას ხელი მოუჭირა.
— გავიგონე, იმ დღეს სამზარეულოში ლარისამ რა გითხრა. ამიტომ შევაჩერე კოლია, რომ მაშინვე არ დაპირისპირებოდა. მინდოდა, ყველას დაენახა, სინამდვილეში ვინ იყო ის.
დიდხანს სიჩუმე ჩამოწვა.
შემდეგ ნინა პავლოვნამ წარმოთქვა სიტყვები, რომელთა მოსმენასაც ვერა ალბათ მთელი ცხოვრება ვერასოდეს წარმოიდგენდა.
— მე ორი ქალიშვილი მყავს.
ნიკოლაიმ თავი ასწია.
— ერთს მე გავუჩინე სიცოცხლე. მეორე კი, ჩემი სისულელის გამო, ოცდაათი წლის განმავლობაში მხოლოდ რძლად მიმაჩნდა.
ნინა პავლოვნას ხმა ჩაეხლიჩა.
— მაპატიე, შვილო. თუ შეგიძლია.
ვერამ ვეღარ შეიკავა ცრემლები.
იგი დედამთილს გულში ჩაეკრა და ისე ატირდა, თითქოს ოცდაათი წლის ტკივილი ერთბაშად ამოიფრქვა.
ნინა პავლოვნამ ჭაღარა თმაზე ხელი გადაუსვა.
ნიკოლაიმ კი ორივე ქალი მოიცვა ხელებში.
სამი თვის შემდეგ ნინა პავლოვნა უკვე მხოლოდ ერთი ხელჯოხით დადიოდა.
პროთეზი შესანიშნავად მუშაობდა. რეაბილიტაციამ იმდენად კარგად ჩაიარა, რომ ექიმიც კი აღფრთოვანებული დარჩა.
ექიმის კაბინეტში ვერა მის გვერდით იდგა და დედამთილის პალტო ეჭირა.
ექიმმა რენტგენის სურათი შეათვალიერა.
— შესანიშნავი შედეგია. ძალიან კარგად შეხორცდა.
შემდეგ ვერას შეხედა.
— პროფესიონალი ხართ? რეაბილიტაციას ვინ უტარებდა?
ვერამ გაიღიმა.
— ჩვენ თვითონ. ყოველდღე ვავარჯიშებდით, ვუმასაჟებდით და კომპრესიას ვაკონტროლებდით.
ექიმმა მოწონების ნიშნად თავი დაუქნია.
— და რა ურთიერთობა გაქვთ? მომვლელი ხართ? სოციალური მუშაკი?
ნინა პავლოვნა გაიმართა.
ორივე ხელით დაეყრდნო ხელჯოხს და ისეთი სიამაყით შეხედა ვერას, თითქოს მთელი ცხოვრება ამ მომენტს ელოდა.
— ის ჩემი ქალიშვილია.
ვერას თითები ოდნავ უფრო ძლიერად შემოეხვია პალტოს საყელოს.
იმ წამს კი მის გულში ისეთი სითბო ჩაიღვარა, როგორიც ოცდაათი წლის განმავლობაში ერთხელაც არ უგრძნია.
ის აღარ იყო უცხო.
ბოლოს და ბოლოს, ვიღაცამ ხმამაღლა თქვა ის, რაც ვერამ უკვე დიდი ხანია იცოდა:
ოჯახს ყოველთვის სისხლი არ აკავშირებს.
ზოგჯერ სიყვარული ყველაზე ძლიერი მემკვიდრეობაა.
