🔺— წარსულის გამო ნუ ბრაზობ. მოკლედ, მე, ჩემი ცოლი და ჩემი ქალიშვილი თქვენს სახლში გადმოვდივართ საცხოვრებლად — უთხრა არტიომმა თავის ძმას.

„ნუ გაბრაზდები წარსულზე“ — მაგრამ წარსული არ ქრება

მარინა მეზობლისგან სახლში ბრუნდებოდა, ხელში ორ ლიტრიანი ქილა თხის რძე ეჭირა. მისმა ქალიშვილებმა საუზმისთვის სთხოვეს. უკვე შორიდანვე მიხვდა, რომ რაღაც რიგზე არ იყო.

ეზოს პატარა ჭიშკარი ფართოდ იყო ღია.

თუმცა დარწმუნებული იყო, რომ საკეტი ჩაკეტა.

სახლის კუთხის უკან უცნობმა ჩრდილმა სწრაფად გაიელვა.

მარინა შეჩერდა და შემდეგ ფრთხილად შემოუარა ვერანდას.

და გაქვავდა.

კედელთან მიყრდნობილი არტიომი იდგა.

ერთ ხელში სამშენებლო ცარცი ეჭირა, მეორეში კი დახვეული ქაღალდი.

— გამარჯობა, მარინა. გენადი სახლშია?

ქალი უბრალოდ შეჰყურებდა მას.

ათი წელი.

ათი წელი იყო გასული მას შემდეგ, რაც ეს კაცი მათი სახლის წინ აღარ ენახა. ახლა კი ისე იქცეოდა, თითქოს მხოლოდ შაქრის სათხოვნელად შემოევლო.

— არტიომ? აქ როგორ აღმოჩნდი?

— კარი ღია იყო. ცოტა ხანს დაველოდე, მერე კი მოვიხედე. დიდი ხანია აქ არ ვყოფილვარ. ლამაზი სახლია. ძლიერი.

მარინამ რძე კიბეზე დადო.

ამ დროს სახლის უკნიდან გენადი გამოჩნდა. ის ღობეს არემონტებდა.

ძმის დანახვისას გაჩერდა.

— არტიომ?

— გენაა! ძმაო! რამდენი წელი, რამდენი ზამთარი გავიდა!

არტიომმა გადაეხვია. გენადიმაც უპასუხა ჩახუტებას, მაგრამ მის მზერაში დაბნეულობა ჩანდა.

— მარტო მოხვედი? — ჰკითხა მან.

— დიახ. დარია და პოლინკა ჩემს მშობლებთან არიან. ისინი ერთოთახიან ბინაში ცხოვრობენ. მათთვის ვიწროა. მაგრამ წუწუნისთვის არ მოვსულვარ.

— მაშინ რატომ მოხვედი?

არტიომმა ქაღალდი ვერანდის მოაჯირზე გაშალა.

ეს იყო ნახაზი.

— შეხედე. აქ შეიძლება ახალი შესასვლელი გავაკეთოთ. აქ კედელი. ცალკე სამზარეულო ან საერთო, როგორც თქვენ გინდათ. სამშენებლო მასალა უკვე მაქვს. ყველაფერს საკუთარი ხელით ავაშენებ.

გენადიმ ნელა ასწია ხელი.

— მოიცადე. აქ გადმოსვლა გინდა?

არტიომმა მხრები აიჩეჩა.

— სხვა ადგილი არ გვაქვს. ჩვენი სახლი ჩამოინგრა. შენ ეს კარგად იცი.

მარინა ჩუმად შევიდა სამზარეულოში.

მან სამი ჭიქა გამოიღო.

შემდეგ ერთი უკან დააბრუნა.

გენადიმ ეს შეამჩნია.

მაგრამ არაფერი უთქვამს.

არტიომი დაჯდა და ნახაზი მაგიდაზე დადო.

— კუზმიჩმა მითხრა თქვენი სახლის შესახებ, — თქვა გენადიმ. — მართალია, რომ მზიდი კედელი გამოიღე?

— არ მინდოდა. მეგონა, მნიშვნელოვანი კედელი არ იყო. საყრდენი ძელი დავაყენე, მაგრამ ვერ გაუძლო. ღამით სახურავმა მოძრაობა დაიწყო. დარიამ პოლინკა აიყვანა და ფანჯრიდან გადახტნენ. მეც უკან გავყევი.

— შეიძლება დაღუპულიყავით.

— მაგრამ არ დავიღუპეთ.

არტიომი წინ გადაიხარა.

— მოწყალებას არ ვითხოვ. მასალა მაქვს და ვიმუშავებ. უბრალოდ ადგილი მჭირდება, სადაც შევძლებ დამატების აშენებას.

გენადიმ მარინას შეხედა.

— შენ რას იტყვი?

— გეტყვი. მაგრამ ჯერ მან უნდა მომისმინოს.

არტიომმა ამოიოხრა.

— ვიცი, რომ ჩვენს შორის ძველი ამბები იყო…

მარინამ ჩუმად გაიცინა.

— ძველი ამბები?

ის მის წინ დაჯდა.

— მაშინ მოდი, მათზე ვისაუბროთ.

ოთახში სიჩუმე ჩამოწვა.

— გახსოვს, როცა თვრამეტი წლის იყავი და მოითხოვე, რომ მშობლების სახლი სამ ნაწილად გაყოფილიყო?

— ამის უფლება მქონდა.

— დიახ. ამას ყოველთვის ამბობ. უფლება მქონდა.

მარინამ პირდაპირ შეხედა.

— გეშინოდა, რომ მე და გენადი წინ გაგასწრებდით. ჩვენ ჯერ დაქორწინებულებიც კი არ ვიყავით, შენ კი უკვე მემკვიდრეობას ანაწილებდი.

მისი ხმა გამკაცრდა.

— შენ წახვედი. გენადი დარჩა. ჩვენ ამ სახლში ჩვენი ცხოვრება ავაშენეთ.

— ეს თქვენი არჩევანი იყო.

— დიახ. მაგრამ შემდეგ ის ცნობილი ნოემბრის ღამე დადგა.

გენადიმ თავი დახარა.

— ავარია.

მარინამ თავი დაუქნია.

— გენადის საჭესთან ჩაეძინა. სატვირთოს შეეჯახა. ექვს ადგილას ჰქონდა ძვალი გატეხილი. კვირები იწვა საავადმყოფოში.

არტიომმა ჩუმად თქვა:

— მე დავეხმარე.

— დიახ.

მარინამ შეხედა.

— შენ გადაიხადე შეკეთების ხარჯები. მკურნალობაშიც დაეხმარე.

ცოტა ხნით გაჩუმდა.

— შემდეგ კი საავადმყოფოს საწოლთან იდექი საბუთებით და უთხარი: „ყველა კაპიკს უკან დავიბრუნებ“.

არტიომს არაფერი უთქვამს.

— გახსოვს?

— მეც მქონდა ხარჯები.

— და ამის გამო წაიღე სახლის წილი. და ის ბინაც, რომელსაც ჩვენ ოთხი წელი ვიხდიდით.

გენადიმ მუშტები შეკრა.

— იმიტომ, რომ მაშინ თავის დაცვა არ შემეძლო.

მარინას ხმა აუკანკალდა.

— ორ პატარა გოგოსთან ერთად ქუჩაში დავრჩით. ერთი ოთხი წლის იყო, მეორე კი მხოლოდ წელიწადნახევრის. ვმუშაობდი, ღამით ვტიროდი და დღისით თავს ძლიერად ვაჩვენებდი.

არტიომმა თავი დახარა.

— გენადი არ მაიძულებია.

— არა.

მარინამ ცივად შეხედა.

— უბრალოდ დაელოდე იმ მომენტს, როცა შენი საკუთარი ძმა იმდენად სუსტი იყო, რომ „არა“ ვერ გითხრა.

არტიომი მოულოდნელად წამოდგა.

— ამ ოჯახში არავინ ხარ! მხოლოდ მისი ცოლი ხარ. ეს ძმების საქმეა.

გენადი ნელა წამოდგა.

— ათი წლის წინაც ზუსტად ამას ამბობდი.

არტიომმა შეხედა.

— მე გადაგარჩინე სიცოცხლე!

— არა. ფული მიეცი. და სანაცვლოდ ყველაფერი წაიღე.

არტიომმა მარინასკენ გაიშვირა თითი.

— მან აგირია აზრი. ის ყოველთვის მწარე და ბოროტი ქალი იყო.

შემდეგ თქვა:

— გველი.

სილის ხმა მთელ სამზარეულოში გაისმა.

მარინა მშვიდად უყურებდა მას.

— ეს შეურაცხყოფისთვის იყო.

შეჩერდა.

— და იმ ათი წლისთვის, როცა ჩუმად ვიყავი.

გენადი არტიომის გვერდით დადგა.

— ეს სახლი ჩემი არ არის. მარინას მშობლებმა მოგვცეს. მეც აქ სტუმარი ვარ.

არტიომი გაოგნებული შეხედა.

— საკუთარ ძმას ეუბნები უარს?

— უარს ვეუბნები ადამიანს, რომელმაც ერთხელ უკვე წაართვა ჩემს ოჯახს სახლი.

ბოლოს არტიომს დარჩენის უფლება მხოლოდ ერთი პირობით მისცეს:

ხელშეკრულებით.

ცალკე შესასვლელით.

ცალკე ცხოვრებით.

ორ თვეში მან საკუთარი ხელით ააშენა დამატებითი შენობა.

მაგრამ მარინამ კედლიდან ცარცის ხაზები არ წაშალა.

ერთ დღეს გენადიმ ჰკითხა:

— არ გადავღებოთ?

— არა.

მარინამ ხაზებს შეხედა.

— ეს უბრალოდ ხაზები არ არის.

— ეს შეხსენებებია.

ნახევარი წლის შემდეგ არტიომის მამა, ვლადიმერ პეტროვიჩი, მათთან მივიდა.

მარტო.

— ბინა შენს ქალიშვილებს გადავუფორმე, — თქვა მან.

მარინა გაოცდა.

— რატომ?

მოხუცმა თავი დახარა.

— იმიტომ, რომ ათი წლის წინ ჩუმად ვიყავი. მაშინ კი უნდა მეყვირა.

როცა არტიომმა ეს გაიგო, გაცეცხლდა.

მაგრამ საბუთები უკვე მზად იყო.

ვერაფერს შეცვლიდა.

მოგვიანებით ის მარინას ეზოში შეხვდა.

— შენ გაიმარჯვე.

მარინამ თავი გააქნია.

— არა, არტიომ.

სიჩუმე.

— მე არ მითამაშია.

შემობრუნდა.

— შენ თამაშობდი მთელი შენი ცხოვრება.

— მე კი უბრალოდ ვცხოვრობდი.

დროთა განმავლობაში ცარცის ხაზები გაქრა.

მაგრამ მათი ხსოვნა დარჩა.

მარინაში.

და გენადიშიც.