— დენის, ნელა ატრიალე! საკეტს გატეხავ.
— არ შედის, ოლია. საერთოდ არ ტრიალდება. თითქოს ამ კარისთვის არც იყოს.
— როგორ თუ არ არის ამ კარისთვის? დილით რომ ჩაკეტე, რომელი გასაღებით ჩაკეტე?
— ამით. სხვა გასაღები არასოდეს მქონია.
მაშინ ჯერ კიდევ არც ერთმა ჩვენგანმა არ იცოდა, რა ხდებოდა.
მე თორმეტი საათი გავატარე რაიონული კლინიკის სამკურნალო ოთახში. ფეხები მტკიოდა, წელი მეწვოდა, თითები კი ძლივსღა გრძნობდნენ საყიდლების ჩანთის სახელურს, რომელშიც კარტოფილი, პური და ერთი შეკვრა ხაჭო ჩავყარე. თხელი პლასტმასის სახელურები ხელისგულებში ღრმად მეჭრებოდა.
დენისმა კვლავ სცადა გასაღების გადატრიალება. უშედეგოდ.
— ჯანდაბა…
შემდეგ სახელურს ჩამოსწია, რაღაც შეიგინა და მხრით მძიმე, ხელოვნური ტყავით გადაკრულ კარს მიაწვა.
არაფერი.
საკეტი საერთოდ არ იძვროდა.
ამ დროს შიგნიდან ჩუმად მოისმა ფლატუნა ნაბიჯების ხმა.
შიდა საკეტმა გაიჩხაკუნა.
ჯაჭვი აჟღარუნდა.
კარი კი ნელა, ზუსტად ათი სანტიმეტრით გაიღო.
ღრიჭოში თამარა ივანოვნას სახე გამოჩნდა.
ჩემი დედამთილი ღია ფერის, პატარა ყვავილებიანი ხალათით იდგა. თმა მჭიდროდ ჰქონდა შეკრული, სათვალის ზემოდან კი ისეთი მშვიდი გამომეტყველებით გვიყურებდა, თითქოს მთელი დღე ჩვენს მოსვლას ელოდებოდა.
არ გაჰკვირვებია.
საერთოდ არ გაჰკვირვებია.
— ეს უცხო გასაღებია, დენის — მშვიდად თქვა მან. — ნუ აწვალებ. საკეტი უკვე დღის ორ საათზე შევაცვლევინე.
დენისი გაქვავდა.
— დედა?
გასაღები ჯერ კიდევ მის ზეთიან თითებს შორის იყო. დილიდან საღამომდე ავტოსერვისში მუშაობდა, ძველი უცხოური მანქანების სავალი ნაწილის შეკეთებაზე. ჩვეულებრივ მაშინაც მოთმინებას ინარჩუნებდა, როცა ყველა სხვა ადამიანი ნერვებს დაკარგავდა.
ახლა კი მხოლოდ დედას უყურებდა.
— რას ნიშნავს, საკეტი შეგიცვლია?
თამარა ივანოვნამ მხრები აიჩეჩა.
— ზუსტად იმას, რაც ვთქვი. საკმარისია, რაც აქ იცხოვრეთ. ბინა ჩემს უმცროს ვაჟს სჭირდება. უნდა გადახვიდეთ.
ეს სიტყვები ჩვენს შორის ყინულივით ცივი წყლის ვედროსავით დაეცა.
ერთი წამით ვიფიქრე, რომ სწორად არ გავიგე.
მეხუთე სართულის სადარბაზოში ცივი ოქტომბრის ჰაერი ტრიალებდა. სადღაც ქვემოთ კარი გაიჯახუნა. ძაღლმა ყმუილი დაიწყო. ფანჯრის მიღმა წვიმა მონოტონურად აკაკუნებდა.
ბოლოს დენისმა თქვა:
— დედა, გააღე.
— რისთვის?
— დავილაპარაკოთ.
— სალაპარაკო არაფერია.
— ჩვენი ნივთები შიგნითაა.
— შევკარი.
— რა?!
თამარა ივანოვნას ხმა ისევ ისეთივე მშვიდი დარჩა.
— პაშკა შაბათს ქორწინდება. სვეტოჩკას ბავშვი ეყოლება. ახალგაზრდები არიან, ბინა სჭირდებათ. თქვენ კი აქ უკვე ოთხი წელია ცხოვრობთ.
— ოთხი წელი? — ურწმუნოდ გაიმეორა დენისმა.
— დიახ. დროა, სხვაგან გადახვიდეთ.
ვიგრძენი, როგორ ამიფეთქდა ჩემშიც რაღაც.
— თამარა ივანოვნა, თქვენ ამას სერიოზულად ამბობთ?
— სრულიად სერიოზულად.
— „სხვაგან გადადით“? მაშინ, როცა აქ გადმოვედით, ბინა მიტოვებულ საწყობს ჰგავდა! იატაკი დამპალი იყო, მილები დაჟანგებული, კედლებზე ობი გედოთ. სამი სართულით ქვემოთ მცხოვრები მეზობლებიც კი დავტბორეთ! დენისი ნახევარი წელი სამსახურის შემდეგ ღამღამობით ელექტროგაყვანილობას აკეთებდა. ფანჯრები ჩვენ გამოვცვალეთ. აბაზანა ჩვენ ვიყიდეთ. სააბაზანო ჩვენ მოვაპირკეთეთ.
— ვისია ბინა? — ცივად მკითხა მან.
გავჩუმდი.
— ჩემია — განაგრძო მან. — ბებია-ბაბუამ დამიტოვა. თქვენთვის არ დაუტოვებიათ.
— ჩვენ კი ოთხ წელიწადში იმდენი ფული ჩავდეთ, რამდენიც ქირაში რომ გვეცხოვრა, იმაზე მეტი გამოვიდოდა.
— არ მითხოვია, რომ გაგერემონტებინათ.
— მაგრამ იქ ვცხოვრობდით!
— ზუსტად. თქვენ იყენებდით. თქვენ ცხოვრობდით სუფთა და მოწესრიგებულ ბინაში. კომუნალურებსაც თქვენ ხარჯავდით. ვფიქრობ, ანგარიში თანაბარია.
დენისმა შუბლი კარს მიადო.
— დედა, მაინც შემოგვიშვი. ტანსაცმელს, საბუთებს, ლეპტოპს წავიღებთ…
— ყველაფერი შევკარი.
— სად?
— ტომრებში.
— რომელ ტომრებში?
თამარა ივანოვნამ კარი უფრო ფართოდ გააღო.
და მაშინ დავინახეთ.
შესასვლელში შვიდი უზარმაზარი ლურჯი ნაგვის ტომარა იდგა.
ჩვენი ცხოვრება.
პოლიეთილენის ტომრებში ჩატენილი.
ერთ-ერთიდან ჩემი საყვარელი ნაქსოვი კარდიგანის სახელო მოჩანდა. მეორედან დენისის ხელსაწყოების ყუთის კუთხე. კედელთან ორი სამგზავრო ჩანთა იდგა, ჩვენი ზამთრის ჩექმები კი უბრალოდ ერთ გროვად ეყარა.
ოთხი წლის ცხოვრება რამდენიმე ლურჯ ტომარაში.
— მაცივარი და სარეცხი მანქანა აქ დარჩება — განაცხადა თამარა ივანოვნამ.
დენისმა ნელა ასწია თავი.
— რატომ?
— პაშკას დასჭირდება.
— მაცივარი მე ვიყიდე.
— მაინც აქ დარჩება.
— განვადებით ვიყიდე!
— მერე?
— ორი წელი ვიხდიდი!
მისი ხმა სულ უფრო მაღლა იწევდა.
— იმ მაცივრისთვის ორმაგ ცვლებში ვმუშაობდი! შაბათ-კვირასაც! ახლა კი უბრალოდ მეუბნები, რომ აქ დავტოვო?
— პაშკას სჭირდება.
— პაშკას ყველაფერი სჭირდება! ბინა, მაცივარი, სარეცხი მანქანა, ფული… მაგრამ მუშაობას როდის დაიწყებს?
თამარა ივანოვნას სახე მოეღუშა.
— არ გაბედო ასე ლაპარაკი შენს ძმაზე!
— ოცდაოთხი წლისაა, დედა!
— მგრძნობიარე ბიჭია.
— ორი უნივერსიტეტიდან გამოაგდეს!
— რთული პერიოდი ჰქონდა.
— ერთი თვე დაცვის თანამშრომლად იმუშავა და თავი დაანება. ერთი კვირა კურიერად იმუშავა და მერე ფეხი ასტკივდა!
— ახლა ოჯახს ქმნის.
— ახლა გოგო დააორსულა!
— ზუსტად ამიტომ სჭირდება ბინა!
დენისმა მწარედ ჩაიცინა.
— და მე?
— შენ ძლიერი ხარ.
— რა?
— შენ ყოველთვის ყველაფერს აგვარებ. უფროსი ხარ. შენ უნდა დათმო.
იმ წამს დენისის სახეზე რაღაც შეიცვალა.
თითქოს საბოლოოდ გაიგო.
ეს არ იყო ის, რომ დედამ პირველად აირჩია პაშკა.
ეს ის იყო, რომ მთელი ცხოვრება ასე აკეთებდა.
ერთ ვაჟს ყოველთვის აძლევდა.
მეორეს კი ყოველთვის ესმოდა მისი.
ერთს დახმარება სჭირდებოდა.
მეორეს კი მოვალეობა ჰქონდა, დახმარებოდა.
თამარა ივანოვნამ უცებ ერთ-ერთ ტომარას ფეხი ჰკრა.
ნაკერი გაიხა.
ჩემი წიგნები იატაკზე გადმოცვივდა.
პედიატრიის ჩანაწერები იატაკზე გაიფანტა.
ჩვენი საქორწილო ფოტოც კი დაბზარული ჩარჩოდან გადმოვარდა.
დენისი დაიხარა და ფოტო აიღო.
დიდხანს უყურებდა.
შემდეგ ძალიან ჩუმად მითხრა:
— ოლია, საბუთები მოიტანე.
— ტექნიკა?
— დატოვე.
— მაგრამ…
— დატოვე.
შემომხედა.
— სხვას ვიყიდით.
— სარეცხ მანქანასაც?
— ყველაფერს.
შემდეგ დედას შეხედა.
— მაგრამ აქ აღარასოდეს დავბრუნდებით.
თამარა ივანოვნამ დამცინავად ჩაიცინა.
— უცებ დიდი კაცი გახდი.
დენისს არაფერი უპასუხია.
უბრალოდ აიღო ორი ყველაზე მძიმე ტომარა და კიბეზე ჩავიდა.
მე საბუთები, დაბზარული ფოტო და დახეული საყიდლების ჩანთა ავიღე.
ჩვენს უკან კარი გაიჯახუნა.
ახალმა საკეტმა ორჯერ გაიჩხაკუნა.
გარეთ წვიმდა.
ჩვენი ძველი უნივერსალი მანქანა სახლის წინ, სველ ნეკერჩხლის ქვეშ იდგა.
ტომრები სათითაოდ ჩავაწყვეთ საბარგულში.
ჩვენი ტანსაცმელი.
ჩემი წიგნები.
დენისის ხელსაწყოები.
ჩვენი ფოტოები.
ოთხი წლის მოგონებები.
როცა ყველაფერი ჩავაწყვეთ, მანქანაში ჩავჯექით.
ტანსაცმლიდან წყალი გვდიოდა.
ფანჯრები დაიორთქლა.
დენისმა გასაღები გადაატრიალა. ძრავმა გაჭირვებით, ხრინწიანი ხმით დაიქოქა.
— სად წავიდეთ? — ვკითხე.
არ მიპასუხა.
უბრალოდ შუბლი საჭეს მიადო.
მხრები აუკანკალდა.
შემდეგ კიდევ ერთხელ.
არ ტიროდა.
დენისი არასოდეს ტიროდა.
მაგრამ მაშინ მივხვდი, რომ მასში რაღაც ბევრად უფრო ღრმა დაიმსხვრა, ვიდრე სიამაყე.
ბავშვობის რწმენა.
რწმენა იმისა, რომ ადამიანს ყოველთვის ევალება დედისთვის ყველაფრის პატიება.
ხელი მოვკიდე.
— დენის, შემომხედე.
ნელა ამომხედა.
— იცი რა? — ვუთხარი. — შეიძლება ახლა ერთი ბინა დავკარგეთ.
— ჰო.
— მაგრამ შეიძლება ახლა ჩვენი ცხოვრება დავიბრუნეთ.
დიდხანს ჩუმად იყო.
შემდეგ გაეღიმა.
— ჩაიდნის მოცემაც კი არ უნდოდა.
ცრემლებში გამეცინა.
— სხვას ვიყიდით.
— სასტვენიანს.
— სასტვენიანს.
იმ საღამოს ნაცნობის დახმარებით ქალაქის განაპირას პატარა, ერთოთახიანი ბინა ვიპოვეთ. ლამაზი არ იყო. შპალერი გაცრეცილი ჰქონდა, დივანი ყოველ მოძრაობაზე ჭრიალებდა, სამზარეულო კი იმდენად პატარა იყო, რომ ორნი ძლივს ვეტეოდით.
მაგრამ თბილი იყო.
მშრალი იყო.
და გასაღები ჩვენს ხელში იყო.
პირველ კვირას ტანსაცმელს ჯერ კიდევ შავი ნაგვის ტომრებიდან ვიღებდით. დენისი დილიდან საღამომდე მუშაობდა, შემდეგ კი ღამღამობით სასწრაფო დახმარების სადგურის ავტოფარეხში მანქანებს არემონტებდა.
ხანდახან მხოლოდ ოთხი საათი ეძინა.
მაგრამ ყოველ საღამოს, როცა სახლში ბრუნდებოდა, შემომხედავდა და მეუბნებოდა:
— ეს უკვე ჩვენი ცხოვრებაა.
სამი თვის შემდეგ წინ დამიდო საბანკო ამონაწერი.
— პირველი შენატანი გვაქვს.
— რისთვის?
— ბინის საყიდლად.
ქაღალდი ხელში ავიღე.
— მართლა?
— პატარა იქნება.
— არ მაინტერესებს.
— ერთი ოთახი.
— არ მაინტერესებს.
— მაგრამ ჩვენი იქნება.
თვალებში შემომხედა.
— ვერავინ შეუცვლის საკეტს.
ექვსი თვის შემდეგ უკვე ახალ საცხოვრებელ უბანში ჩვენი პატარა ბინა ვიყიდეთ.
ძვირი ავეჯი არ გვქონდა.
დიდი სამზარეულოც არა.
აივანიდან ლამაზი ხედი არ იშლებოდა.
მაგრამ როცა პირველად კარი ჩვენს უკან ჩავკეტეთ, დენისმა გასაღები ამოიღო, დიდხანს უყურებდა, შემდეგ კი ხელისგულში მოიქცია.
— ამას ჩვენგან ვერავინ წაგვართმევს.
ვიფიქრე, რომ ამით ყველაფერი დასრულდა.
მაგრამ არ დასრულებულა.
მარტის ერთ საღამოს, ექვსი თვის შემდეგ, რაც თამარა ივანოვნამ სახლიდან გამოგვაგდო, სამზარეულოში ვისხედით.
უბრალო ჩაის ვსვამდით.
ტელეფონმა დარეკა.
ეკრანზე მხოლოდ ერთი სიტყვა გამოჩნდა:
დედა.
დენისი დიდხანს უყურებდა.
შემდეგ უპასუხა.
— გისმენ.
თამარა ივანოვნას ხმა ახლა სულ სხვანაირი იყო.
არც ბრძანებლური.
არც ნაწყენი.
შეშინებული.
— დენის! ბოლოს და ბოლოს! ცუდადაა საქმე!
— რა მოხდა?
— სარეცხი მანქანა გაფუჭდა!
დენისს არაფერი უთქვამს.
— წყალი იღვრება! ქვემოთ მეზობელი დავტბორეთ! პაშკამ გადაკეტვა სცადა, მაგრამ ონკანი მოგლიჯა! ყველგან ცხელი წყალი მოდის! სასწრაფოდ მოდი! ხელსაწყოები შენ გაქვს!
დენისი ჩუმად უსმენდა.
— მაცივარიც გაფუჭდა — განაგრძო დედამ. — აღარ აგრილებს! მთელი საჭმელი გაფუჭდა. სვეტოჩკას ბავშვისთვის საჭმელი აღარ აქვს!
კვლავ არაფერი უპასუხია.
— დენის, გესმის?!
— კი.
— მაშინ მოდი!
— რატომ?
— იმიტომ, რომ მისი ძმა ხარ!
— და?
დედის ხმამ იმატა.
— საკუთარ დედასაც აღარ დაეხმარები?!
დენისმა შემომხედა.
მე არაფერი მითქვამს.
არც იყო საჭირო.
— ათი ათასი რუბლი მაინც მოგვცეს რემონტისთვის — ევედრებოდა დედა. — პაშკას ახლა ძალიან უჭირს. ისევ დაკარგა სამსახური.
დენისი ნელა გადაწვა სკამზე.
— დედა.
— ჰო?
— ვისია ბინა?
ტელეფონის მეორე მხარეს სიჩუმე ჩამოვარდა.
— რატომ მეკითხები?
— უბრალოდ მიპასუხე.
— ჩემია.
— მაშინ თავად მოაგვარე.
— დენის!
— შენ თქვი, რომ ბინა შენია. თქვი, რომ მასთან დაკავშირებით რასაც გინდა, იმას გააკეთებ.
— მაგრამ შენ ჩემი შვილი ხარ!
— დიახ.
მისი ხმა მშვიდი დარჩა.
— და ექვსი თვის წინ ზუსტად მაჩვენე, რას ნიშნავს ეს შენთვის.
— ვერ ხვდები, ახლა გაჭირვებაში ვართ!
— თქვენ ხართ იქ.
— დენის!
— ჩვენ უკვე აღარ ვართ.
დედამისმა კიდევ რაღაც თქვა, მაგრამ დენისმა აღარ დაელოდა.
წითელ ღილაკს დააჭირა.
სამზარეულოში სიჩუმე ჩამოვარდა.
ძველმა ჩაიდანმა ადუღება დაიწყო.
დენისი ადგა, ჩაი დამისხა და ისევ ჩემს წინ დაჯდა.
თეფშიდან ერთი ორცხობილა აიღო.
შუაზე გატეხა.
ნახევარი მე მომცა.
— დალიე, ოლია.
— შენ?
გაეღიმა.
— მე უკვე დავლიე.
— რა?
— თავისუფლება.
შემდეგ გაეცინა.
მეც გამეცინა.
და იმ წამს მივხვდი რაღაცას.
იმ საღამოს, როცა შვიდი ლურჯი ნაგვის ტომრით ჩვენი ცხოვრება ქუჩაში გამოიტანეს, მეგონა, ყველაფერი დავკარგეთ.
მაგრამ სინამდვილეში სწორედ მაშინ დაიწყო ჩვენი პირველი ცხოვრება, რომელშიც არავის წინაშე აღარ გვჭირდებოდა იმის დამტკიცება, რომ საკუთარი სახლის ღირსები ვიყავით.
და მას შემდეგ, ყოველ ჯერზე, როცა დენისი ჩვენს შესასვლელ კარს კეტავს, ყოველთვის ამოწმებს საკეტს.
ერთხელ.
ორჯერ.
შემდეგ შემომხედავს და გაიღიმებს.
— ეს ჩვენი გასაღებია.
მე კი ყოველთვის ვპასუხობ:
— ვიცი.
მაგრამ იმ საღამოს, როცა ჩაის ჭიქები მაგიდაზე დავდგით, დენისი კიდევ ერთხელ დაბრუნდა დერეფანში.
სახელურს ხელი მოჰკიდა.
ჩამოსწია.
საკეტი ჩუმად გაიჩხაკუნა.
შემდეგ გასაღები ამოიღო და ხელისგულში ჩამიდო.
— შეინახე.
— რატომ?
— იმიტომ, რომ ახლა უკვე ვიცი, რა ღირს გასაღები.
შევხედე.
— რა ღირს?
გაეღიმა.
— არა ის, თუ ვინ გიღებს კარს.
ერთი წამით გაჩუმდა.
— არამედ ის, რომ ვეღარავინ დაგკეტავს გარედან.
და მაშინ კარი ჩავკეტეთ.
არა იმის წინააღმდეგ, ვინც გარეთ დარჩა.
არამედ ბოლოს და ბოლოს — საკუთარი თავისთვის.
