მეზობელ ოთახში ტელევიზორი იყო ჩართული. ოლეგი მანქანების მიმოხილვებს უყურებდა და ახალ კროსოვერებს ადარებდა, თითქოს მალე თავადაც აპირებდა ახლის ყიდვას — მიუხედავად იმისა, რომ უკვე სამი თვე იყო, რაც საკუთარი მანქანის კრედიტის მორიგ შენატანს ვერ იხდიდა ვერას დახმარების გარეშე.
მაგიდაზე ორი ქვითარი, სამომხმარებლო სესხის ხელშეკრულება და საბანკო გადარიცხვების ამონაბეჭდები იდო. ბოლო ექვსი თვის განმავლობაში ვერამ ქმარს თითქმის შვიდასი ათასი რუბლი გადაურიცხა. ოფიციალურად ეს თანხები მანქანის სესხის წინასწარ დაფარვას,
რემონტსა და მისი დედის მკურნალობას უნდა მოხმარებოდა. სინამდვილეში კი ფულის დიდი ნაწილი ქრებოდა ნათესავების „სასწრაფო“ თხოვნებში, დაუგეგმავ შესყიდვებსა და ოლეგის მორიგ გეგმებში, რომლებიც ყოველთვის თავდაჯერებულად იწყებოდა და ერთი ფრაზით მთავრდებოდა:
„ცოტა ხნით დამეხმარე, მერე დაგიბრუნებ.“
ვერა ღარიბი ქალი არ იყო. ის სამშენებლო კომპანიაში შესყიდვების განყოფილებას ხელმძღვანელობდა, ქმარზე მეტს გამოიმუშავებდა და ფულის მართვა შესანიშნავად იცოდა. მამა ბავშვობიდან ეუბნებოდა, რომ მაღალი ხელფასი არაფერს ნიშნავს, თუ ადამიანი ვერ ინარჩუნებს იმას, რასაც გამოიმუშავებს.
ოლეგიც ცუდად არ გამოიმუშავებდა. ის პატარა სერვისცენტრს ხელმძღვანელობდა, ტექნიკაში კარგად ერკვეოდა, კლიენტებთან ურთიერთობა და მოლაპარაკება შეეძლო და გარეგნულად სანდო ადამიანის შთაბეჭდილებას ტოვებდა. პრობლემა მის შემოსავალში არ იყო. პრობლემა ის იყო, რომ ფულს ისე ხარჯავდა, თითქოს მის უკან ყოველთვის ვიღაც იდგა, ვინც გადაარჩენდა.
ბოლო ოთხი წლის განმავლობაში ეს ადამიანი ვერა იყო.
ის ავსებდა თანხას, როცა ოლეგმა იმაზე ძვირი მანქანა იყიდა, ვიდრე რეალურად შეეძლო. ის ყიდულობდა პროდუქტებს, როცა ოლეგი თავის უმცროს ძმას დენისს საბურავების სერვისის გახსნაში ეხმარებოდა.
ის იხდიდა დასვენების ხარჯებს, რადგან მის დედას მოულოდნელად აგარაკზე ფანჯრების შეცვლა მოუნდა. მან თავისი ქმრის დასაც კი ახალი სარეცხი მანქანა უყიდა, როცა კიდევ ერთი ძვირადღირებული ზღვისპირა მოგზაურობის შემდეგ ფული „დროებით არ ჰქონდა“.
ყველა ასეთი ხარჯი ყოველთვის გამონაკლისად იყო წარმოდგენილი.
მაგრამ გამონაკლისები იმდენად ხშირად მეორდებოდა, რომ ბოლოს სისტემად იქცა.
ერთ საღამოს ოლეგი სამზარეულოში შევიდა, მაცივარი გამოაღო და ნახევრად ცარიელ თაროებს უკმაყოფილოდ შეხედა.
— პროდუქტები არ შეგიკვეთავს?
— არა.
— რატომ?
ვერამ ლეპტოპი ნელა დახურა.
ამ საუბრისთვის თითქმის ორი თვე ემზადებოდა. არა იმიტომ, რომ ქმრის ეშინოდა, არამედ იმიტომ, რომ სერიოზულ საუბარს აზრი არ ჰქონდა ზუსტი ციფრებისა და წინასწარ მოფიქრებული გადაწყვეტილების გარეშე.
— გუშინ თქვი, რომ ცალკე ბიუჯეტი გინდა.
ოლეგმა მხრები აიჩეჩა. კამათი მას შემდეგ დაიწყო, რაც ვერამ უარი უთხრა 150 ათასი რუბლის მიცემაზე დენისისთვის, რომელსაც საბურავების მომწოდებლის ვალი ჰქონდა და ბიზნესის გადარჩენას კიდევ ერთი სესხით ცდილობდა.
მაშინ ოლეგი გაბრაზდა და თქვა, რომ დაიღალა კონტროლისგან. მისი აზრით, ყველა ზრდასრულ ადამიანს ჰქონდა უფლება, საკუთარი ფული თავად განეკარგა.
ვერა არ შეპასუხებია.
მან მხოლოდ ჰკითხა:
— მართლა გინდა, რომ ფინანსები გავყოთ?
ოლეგმა თანხმობა თქვა.
ახლა კი აშკარად ელოდა, რომ ვერა გადაიფიქრებდა.
მაგრამ ვერამ მშვიდად უპასუხა:
— ცალკე ბიუჯეტი მაწყობს. მხოლოდ იცოდე, რომ ჩემი მხრიდან აღარ მიიღებ არც ერთ რუბლს შენი კრედიტებისთვის და შენი ნათესავებისთვის.
ოლეგი რამდენიმე წამით ჩუმად უყურებდა, თითქოს ვერ გაეგო, ხუმრობდა თუ არა.
— ჩვენ ოჯახი ვართ.
— სწორედ ამიტომ ვყოფთ საერთო ხარჯებს თანაბრად. დანარჩენს კი თითოეული თავად გადაიხდის.
— იცი, რომ ახლა რთული პერიოდი მაქვს.
— შენს ცხოვრებაში ეს „რთული პერიოდი“ უკვე მეექვსე წელია გრძელდება.
ვერამ ლეპტოპი მისკენ შემოაბრუნა. ცხრილი მარტივი, მაგრამ უსიამოვნო იყო: შემოსავლები, აუცილებელი გადასახადები, ნათესავებისთვის გადარიცხული თანხები და ცალკე სვეტი — ყველაფერი, რაც თავად ვერამ გადაიხადა პროდუქტებში, კომუნალურებში, დასვენებაში, რემონტსა და მანქანაში.
ოლეგმა რამდენიმე სტრიქონი წაიკითხა და ირონიულად გაიცინა.
— მართლა ყველაფერი ჩაწერე?
— მხოლოდ ბოლო ორი წელი. ადრე ამის საჭიროებას ვერ ვხედავდი.
— ნორმალური ადამიანები ქორწინებაში ყველა თეთრს არ ითვლიან.
— ნორმალური ადამიანები ცალკე ბიუჯეტს არ ითხოვენ მაშინ, როცა მათი ხარჯების ნახევარს მეუღლე იხდის.
იმ მომენტში ოლეგმა გაიგო, რომ ვერა არ ბლეფობდა.
შემდეგი კვირები სრულიად შეიცვალა.
ვერა აღარ ამზადებდა საჭმელს ავტომატურად ორისთვის. აღარ ამოწმებდა, ჰქონდა თუ არა ოლეგს საუზმე, სუფთა პერანგები ან სამსახურში წასაღები სადილი. პროდუქტებს მხოლოდ იმ რაოდენობით ყიდულობდა, რაც თავად სჭირდებოდა.
თავიდან ოლეგი დასცინოდა.
ორი კვირის შემდეგ აღარ იცინოდა.
მისი ხელფასი მეხუთე რიცხვში ჩაერიცხა. მეექვსე დღეს მან დედას 40 ათასი რუბლი გადაურიცხა აგარაკის სახურავის შესაკეთებლად. მეშვიდე დღეს მანქანის კრედიტი გადაიხადა.
მეცხრე დღეს დენისს კიდევ 25 ათასი დასჭირდა, რადგან სერვისცენტრს ვალების გამო ელექტროენერგია გაუთიშეს. მეთერთმეტე დღეს მის დას მარინას ქალიშვილის ბანაკისთვის ფული დასჭირდა.
თვის შუაში ოლეგის ანგარიშზე 30 ათას რუბლზე ნაკლები დარჩა.
ამასთან, მას ჯერ კიდევ უნდა გადაეხადა ბინის იპოთეკისა და კომუნალურების თავისი ნაწილი.
ერთ საღამოს ის დიდხანს იჯდა სამზარეულოში და რამდენჯერმე გახსნა საბანკო აპლიკაცია.
ბოლოს ფრთხილად ჰკითხა:
— შეგიძლია ამ თვეში მთელი იპოთეკა გადაიხადო? პრემიის შემდეგ დაგიბრუნებ.
— არა.
— ეს ჩვენი ბინაა.
— ამიტომაც არის შენი ნახევარი შენი პასუხისმგებლობა.
— უარს არ ვამბობ. უბრალოდ ახლა დროებით არ გამომდის.
— მაშინ სთხოვე მათ, ვისაც ფული გადაურიცხე.
ოლეგმა ტუჩები შეკრა.
მის ოჯახში დახმარება ყოველთვის მხოლოდ ერთი მიმართულებით მიდიოდა.
რამდენიმე დღის შემდეგ მისმა დედამ, თამარა პავლოვნამ, დარეკა.
თავიდან რბილად დაიწყო: იკითხა სამსახურის ამბები, იწუწუნა სიცხეზე და აგარაკზე არსებულ პრობლემებზე. შემდეგ მთავარ საკითხზე გადავიდა.
მისი აზრით, ცალკე ბიუჯეტი ოჯახს ანგრევდა. ქალი ვალდებული იყო ქმარს მხარში დგომოდა, განსაკუთრებით მაშინ, თუ მასზე მეტს გამოიმუშავებდა.
ვერამ ბოლომდე მოუსმინა.
— მე ოლეგს არ ვუკრძალავ თქვენ დახმარებას, — მშვიდად თქვა მან. — შეუძლია მთელი ხელფასიც კი მოგცეთ, თუ ასე სურს. მაგრამ საკუთარ ვალდებულებებს თავად გადაიხდის.
გადამწყვეტი მომენტი აგვისტოს ბოლოს დადგა.
ოლეგმა პრემია მიიღო. ვერა ელოდა, რომ ის ბოლოს და ბოლოს საკრედიტო ბარათს დაფარავდა და იპოთეკის თავის ნაწილს გადაიხდიდა.
მაგრამ ამის ნაცვლად მან დენისს 200 ათასი რუბლი გადაურიცხა.
ვერამ ეს მაშინ გაიგო, როცა საერთო ანგარიშზე შეტყობინება მოვიდა — იპოთეკის გადასახდელად საკმარისი თანხა აღარ იყო.
სამზარეულოში მწიფე პომიდვრისა და ბაზილიკის სუნი იდგა. გარეთ კი რამდენიმე კვირის შემდეგ პირველი ძლიერი ჭექა-ქუხილი დაიწყო.
ვერამ საბანკო ამონაწერი მაგიდაზე დადო.
— ხვალინდელ გადასახადს 42 ათასი რუბლი აკლია.
— ახლა შენ დაამატე. მომავალ თვეში დაგიბრუნებ.
— არა.
— დენისს მართლა უჭირს.
— შენ იპოთეკისთვის განკუთვნილი ფული შენს ძმას მიეცი.
ოლეგმა ხმა აუწია. დაადანაშაულა ეგოიზმში, სიხისტეში და იმაში, რომ ფულით უპირატესობის დამტკიცება უნდოდა.
ვერა დაელოდა, სანამ დაასრულებდა.
შემდეგ მშვიდად თქვა:
— განქორწინებას ვაკეთებ.
ოლეგი გაჩუმდა.
გარეთ ჭექა-ქუხილმა გადაიარა და ბინაში უცნაური სიჩუმე ჩამოწვა.
— ორმოცდაორი ათასი რუბლის გამო?
— არა. იმიტომ, რომ შეგნებულად დაარღვიე ჩვენი შეთანხმება და აირჩიე შენი ძმა.
შემდეგ დღეებში ოლეგი ცდილობდა ყველაფერს: ბოდიშს, დაპირებებს, ახსნა-განმარტებებს. მაგრამ ვერას გადაწყვეტილება უკვე მიღებული ჰქონდა. მან იურისტს მიმართა, ბინის დამოუკიდებელი შეფასება გააკეთა,
დარჩენილი იპოთეკა გამოთვალა და ორი ვარიანტი მოამზადა: ან ქმრის წილს გამოისყიდიდა, ან ბინას გაყიდიდნენ და დარჩენილ თანხას გაინაწილებდნენ.
მას მისი განადგურება არ უნდოდა.
მას საკუთარი ცხოვრების დაბრუნება უნდოდა.
სექტემბრის დასაწყისში ოლეგი საბოლოოდ დათანხმდა წილის გაყიდვას.
როცა ნივთების წასაღებად მოვიდა, დედაც თან ახლდა. ის ოთახებში ისე დადიოდა, თითქოს საკუთარ ქონებას ართმევდნენ, მიუხედავად იმისა, რომ ამ ბინაში ერთი რუბლიც კი არ ჰქონდა ჩადებული.
ვერამ წინასწარ მოამზადა სია: ოლეგის ტექნიკა, ხელსაწყოები, სპორტული ნივთები და პირადი ნივთები. საერთო ავეჯი და ტექნიკა შეაფასეს და ვერამ მისი ნახევარი გადაუხადა.
როცა ბოლო ყუთი გაიტანეს, ოლეგი კართან შეჩერდა.
— ყველაფერი გამოთვალე, ხომ?
— თითქმის ყველაფერი.
— და საერთოდ არ გენანება?
ვერა დიდხანს უყურებდა კაცს, ვისთანაც ცხრა წელი იცხოვრა.
მას რაღაცები ენანებოდა.
არა ფული.
არა ბინა.
ენანებოდა წლები, როცა ექსპლუატაცია ოჯახურ მხარდაჭერად მიაჩნდა. ენანებოდა დრო, რომელიც სხვისი ვალების დათვლაში დახარჯა.
მაგრამ სინანული არ ნიშნავდა, რომ ისევ იმავე ცხოვრებას აირჩევდა.
— დიდხანს ველოდი, რომ თავად მიხვდებოდი, როგორ ცხოვრობდი, — თქვა მან. — მხოლოდ მაშინ მიხვდი, როცა გადახდა შევწყვიტე.
ოლეგის წასვლის შემდეგ ვერამ საკეტი შეცვალა.
ამ საქმეს თხუთმეტ წუთზე ნაკლები დასჭირდა.
საღამოს მან პატარა ქართულ რესტორანში საჭმელი შეუკვეთა, ღვინო დაისხა და აივანზე გავიდა. წვიმის შემდეგ ჰაერი გრილი იყო. სველი ასფალტი ლამპიონების შუქზე ბრწყინავდა, ბავშვები გუბეებში ქაღალდის ნავებს უშვებდნენ.
ტელეფონმა რამდენჯერმე დაივიბრა.
ჯერ თამარა პავლოვნამ მისწერა:
„ფულის გამო ოჯახი დაანგრიე.“
შემდეგ დენისმა:
„ახლა, როცა ოლეგზე აღარ დაგეხარჯება ფული, იქნებ მაინც ვისაუბროთ სესხზე სერვისისთვის…“
ვერამ შეტყობინება ორჯერ წაიკითხა.
შემდეგ პირველად მრავალი თვის შემდეგ ხმამაღლა გაიცინა.
მან დენისის ნომერი დაბლოკა.
შემდეგ — ყოფილი დედამთილისაც.
სამი თვის შემდეგ ოლეგმა კროსოვერი გაყიდა. კიდევ ორი თვის შემდეგ საკრედიტო ბარათი დაფარა. დენისმა ძვირი ფართი დაკარგა, იაფ ადგილას გადავიდა და პირველად ისწავლა მუშაობა მუდმივი დახმარების გარეშე. თამარა პავლოვნამ კი აგარაკის სახურავი საკუთარი „ხელშეუხებელი“ დანაზოგით შეაკეთა.
არავინ დაიღუპა.
არავინ დარჩა ქუჩაში.
უბრალოდ პირველად თითოეულმა თავად გადაიხადა საკუთარი გადაწყვეტილებების ფასი.
და ვერამ გაიგო ის, რაც ადრე ზედმეტად მკაცრად ეჩვენებოდა:
დახმარება სიკეთე აღარ არის იმ მომენტიდან, როცა მეორე ადამიანი მას საკუთარ მუდმივ შემოსავლად აღიქვამს.
ცალკე ბიუჯეტი ნამდვილად აწყობდა.
განსაკუთრებით ახლა, როცა მის გვერდით აღარ იყო ადამიანი, რომელიც მის ფულს ოჯახის საკუთრებად თვლიდა, ხოლო საკუთარ პასუხისმგებლობებს — სხვის პრობლემად.
