ბაღი მკაცრ ცის ქვეშ.1939 წლის ღრუბლიან, მძიმე, ქარხნული ფერების ცას თითქოს სოფლის სახლებს აწვდა, რომელთა კედლები ალუმინისფრად ბრწყინავდნენ.
ვერა არტემიევა სამზარეულოს ფანჯარასთან იჯდა, მისი თითები ინსტინქტურად იკავებდნენ მაგიდაზე დადებულ გლუვ ტყავის ლენტს. კედლის საათი ნელა აღებდა წამებს, თითოეული წონა თითქოს მკერდში ერჭობოდა.
მისი ქალი კვლავაც ვერ მივიდა შეთანხმებულ დროზე. რამდენჯერ მოხდა ეს ბოლო წლებში… ათშვიდი წლის ანა თითქოს პირდაპირ ტესტავდა დედის მოთმინებას:
ის ცხოვრობდა საკუთარ ცხოვრებას, სწრაფად, ხმაურით, ყველა წესსა და ჩუმ იმედს უგულებელყოფდა.სახლში, მისი გვერდით, იზრდებოდნენ ორი უმცროსი ბავშვი:
რვა წლის გენადი, სერიოზული და ფრთხილი მზერით, და ექვსი წლის სვეტლანა, წყნარი, მხიარული პატარა გოგონა, რომელიც ყოველთვის მზად იყო დახმარებისთვის.
ისინი ვერას მშვიდი სიხარულები იყვნენ, მშვიდობის კუნძულები მუდმივი ღელვის ზღვაში. ანა კი, თავის მხრივ, იყო პირველი, давно დაშლილი ქორწინებიდან — თითქოს სხვა სამყაროდან დაბადებული:
ქარიზმატული, თამამი, აკორდეონის მელოდიებში, სიცილში და მუდმივ მეზობლურ შეკრებებში ცხოვრება.მისი ფიქრები ნაზმა კაკუნმა გააწყვეტინა.
ზღურბლზე მდგომი კლავდია, მეზობელი, ჩვეულებრივი სიკეთის სახით ახლდა შეშფოთება. ის ნერვიულად ირხეოდა, ფეხიდან ფეხზე გადადიოდა, თითქოს ეშინოდა სიტყვების თქმის.
— ვერა… მენატრება, რომ ვღაწავ… ვიცი, დაკავებული ხარ, ბრიგადირე, მაგრამ… ვერ დავრჩები სიჩუმეში. იქნებ გოგონას შენ უნდა შემოაკავო, სანამ რაღაც ცუდი მოხდება.
— რაზე ამბობ, კლავდია? მითხარი.— შენი პატარა ანაზეა საქმე. დღეს ვნახე… საძოვარზე, მდინარის მეორე მხარეს. გავედი ძროხას წყალი მივცე, და იქ…
შენი გოგონა მაღალ ბალახში მწოლიარე იყო, მის გვერდით მამაკაცის პერანგი, მისი ტანსაცმელი… დავუძახე, გაიცინა, თქვა, რომ უბრალოდ ისვენებდა. მაგრამ ბუჩქები…
მეგონა, იქნებ პავლედი იყო, და შემეშინდა. როცა ძროხა გაიქცა, გავიქეცი უკან… როცა დავბრუნდი, არავინ იყო. დარჩა მხოლოდ ეს პატარა ნაჭერი.
კლავდიამ ვერას გადაჰოდა პატარა, ნაკერიანი ნაჭერი. ვერა შინაგანად გაიყინა. ეს მისი ხელნაკეთი ნამუშევარი იყო, რაც ანას დაბადების დღისთვის აჩუქა.
— არ უთხრა არავის, კლავდია. გთხოვ.— დამშვიდდი, ვერა. უბრალოდ შეგვწუხარ. შენი გოგონა ზრდასრულია, მაგრამ ასე… ვინ მოიყვანდა ცოლად?
მეზობლის წასვლის შემდეგ, ვერა მაგიდასთან ჩასვა, და ცრემლები თავისით ჩამოდიოდნენ. ეს აღარ იყო მხოლოდ სირცხვილი, არც მხოლოდ ჭორების გამო დაღლილობა.
ეს იყო შიში — საბოლოო წარუმატებლობის შიში, სირცხვილი, რომელიც ჩრდილივით გადაეფარა ყველაფერს: მას, პოზიციას, უმცროს ბავშვებს. ის უსუსურობისგან პარალიზებული იყო.
როდესაც საბოლოოდ სწრაფი, მსუბუქი ნაბიჯების ხმა გაისმა ზღურბლთან, ვერა წამოდგა, ხელში ტყავის ლენტი მძიმე ეგონა. მაგრამ არ იყო ის, ვისაც ელოდა.
ილია, მისი ქმარი, გენადისა და სვეტლანის მამა, ანას მამისეულ ბიძიამაღლ, შემოვიდა.— რა მოხდა, ვერა? სახე გალურჯებულია, და რას držíš ხელში?
— მინდა ანას რაღაც გავაცნო. სიტყვები ვეღარ აღწევს მას. მინდოდა ერთხელაც ყოფილიყავი მკაცრი!— ცემა? ეს ჩემი საქმე არ არის. ის ჩემი სისხლის არაა, და ეს მეთოდი არ არის ჩემი.
მათ ჩუმად ლაპარაკობდნენ, რათა უმცროსები არ გაეღვიძებინათ, როცა ანა შემოვიდა. ის შემოსასვლელში გაჩერდა, დედის ლენტს შეხედა და ჩვეულებრივი, ირონიული ღიმილი გადაშლილ სახეზე გაჩნდა.
— ისევ რჩევებს ვიგებთ, თუ ახლა უბრალოდ ცემა იქნება?— არა, ანა — ვერას ხმა უცნაურად ჩუმი იყო. — რჩევები აღარ იქნება.ის ერთი ნაბიჯით მიუახლოვდა.
ილია სცადა მათ შორის ჩადგომა, მაგრამ ვერა გადასწია. პირველი დარტყმა ჰაერს მოაწვა. მეორე… მესამე… და მაშინ ანა უცებ მიწაზე გადავარდა, ხელებით დაიცვა თავი და შეჰკივლა:
— დედა, გაჩერდი! მარტო არ ვარ!ხელები გაჩერდა, ლენტი ხმაურით ჩამოვარდა ძირს. ვერა უკან გადადგა ნაბიჯი, თითქოს დაწვავდა, და სიჩუმე განგაშის, მწარე სლუკუნებით დაირღვა.
ილია ფერმკრთალი, დაეხმარა ანას წამოდგომაში და ეზოში გაყვა. მათი ხმები კედლების გარეშეც ნელ-ნელა შლიდა.როდესაც ანა დაბრუნდა, ვერა ჩასვა. მისი ხმა მშრალი და უვარგისი იყო.
— ვინ არის მამა?— მამა არ მაქვს — გოგონამ მკაცრად დახარა თვალები.— ვისთან იყავი? მითხარი!— არცერთთან. არ ვამბობ. ნუ ინერვიულებ, წავალ დარია დეიდასთან, იგი მომზადებს ფუნჯს, ყველაფერი კარგად იქნება.
— გგონია ეს საკმარისია? — ვერა უყურებდა თავის შვილს, თითქოს უცხო ადამიანი ყოფილიყო. — სირცხვილი ხარ. ვიტანე, მაგრამ ახლა… ქალაქში წახვალ. ისწავლი.
— სწავლა? ეს ჩემთვის არაა! — ანამ წამოიღო თვალები.— ჩემთვის სულ ერთია. თვალისგან გაქრები. თუ არ გინდა — გოჭის ფერმაში იმუშავებ. აირჩიე.
ილია დაბრუნდა მსჯელობაში:— გოგონებო, დაელოდეთ… დარია დეიდასთან წასვლა სასაფლაოზე მიდის. მან უნდა გაჩეს. ჩვენ აღვზრდით. ყველანი ერთად.
— გაგიჟდი? — ვერა ვერ დაუჯერეს ყურებს. — უნდა ვიცოდეთ ვინ არის მამა!— არ იტყვის. ჯიუტია. ადამიანები… ყველაფერს იტყვიან. შემოდგომა მოახლოვდა, ზამთარი.
და შენ… შენ აკეთებ, თითქოს ელოდებოდე. როდესაც დრო მოვა, ვიტყვით, ჩვენი, გვიან. სხვა გზა არაა.დაიწყეს კამათი საუთოემდე.
პირველი წიწილას კოკვით ანა და ვერა, გამოფიტულნი და სრულიად დაღლილნი, მიიღეს აბსურდული, სასოწარკვეთილი ტყუილი.
ამ წლის ზამთარი მძიმე იყო, ალუმინისფერი. თბილი, სქლად გამართული ტანსაცმელი ყველაფერს ფარავდა. ვერა ნაყოფიერად მალავდა ბალიშებს თავის ტანსაცმლის ქვეშ; სოფელი ნელ-ნელა შეეგუა აზრს,
რომ ბრიგადირ არტემიევა მეოთხე ბავშვს ელოდებოდა. ანა იშვიათად გამოჩენილა, და როცა გამოჩნდა, ფართო, ზედმეტად დიდი ტანსაცმელი ეცვა.
მარტის შუაში, როცა ფანჯრებზე ჯერ კიდევ ბოლო ყინულის ნიშანები ბრწყინავდა, ანას ტკივილები დაიწყო. დაიბადა ბიჭი, ოფიციალურად ნიკოლაი ილიიჩ არტემიევა, ვერასა და ილიას შვილი.
ვერა იმედოვნებდა, რომ დედობა შეცვლიდა მის შვილს, გაათბობდა გულს. მაგრამ როდესაც ანა ბავშვთან შეეხო, კედლისგან მოტრიალდა.
— არა. ახლა ეს შენი შვილია. იყოს ჩემი ძმა.— როგორ შეგიძლია ეს აკეთო? ჩასვი გულში!— გენას დედას არ ჰქონდა რძე, და მაინც გაიზარდა. კოლა გაიზრდება.
— შენ… დედა არ ხარ. — ვერა სიტყვებს ვერ პოულობდა. — წავიყვანოთ ბავშვთა სახლში, ვუთხრათ ყველას, რომ მოკვდა? — მკაცრად ჰკითხა.
მორიგი მუცელი სიჩუმეში გასცა ხმას. ვერა უყურებდა ხელს ზიზღით, მხოლოდ ეს ეპატია, რომ ადრე, უფრო ხშირად, მკაცრად არ დაუტოვებია.
სამი დღის შემდეგ ანა დატოვა სახლი მცირე, სწრაფი ჩანთით. ილია მოაცილა რკინიგზის სადგომამდე მუქი, დაკარგული მზერით.— სწორად ვიმოქმედეთ, ვერა?
— სხვაგვარად ვერ შეიძლებოდა, ილიუსკა. არ შეიძლებოდა… პატარა მონსტრი აღვზარდე. სად შევცდი?ანა დაიწყო მუშაობა ცენტრალურ ქარხანაში, დაივიწყა ბიჭი, სწავლა და სახლი.
ვერა კი, ბავშვს გულთან ახლოს აკვირდებოდა, ნელ-ნელა იწყებდა საშინელი საიდუმლოს დავიწყებას. კოლა უბრალოდ უმცროსი ბიჭი გახდა, ყველას საყვარელი.
გენადი და სვეტლანა, იცოდნენ სიმართლე, იცავდნენ დედას და პატარა დას. ილია სარიდა პატარას აღფრთოვანებული იყო. ცხოვრება ნელ-ნელა ისევ წესრიგს პოულობდა, ნაზად მშვიდობისკენ მიდიოდა.
მაგრამ 1941 უკვე კარზე დარეკავდა…
